Περί σκέψης και μίσους γι’ αυτήν

«Αν θέλεις να σε μισήσει κάποιος, κάνε τον να σκεφτεί»

Το απόφθεγμα μοιάζει υπερβολικό, κι όμως ακουμπά μια παλιά αλήθεια: η σκέψη δεν είναι απλώς εργαλείο, είναι δοκιμασία. Δεν κερδίζει πάντα φίλους· συχνά διαλύει τις συμβάσεις που κρατούν την καθημερινότητα ήρεμη. Και επειδή οι άνθρωποι προτιμούν την ηρεμία από την αλήθεια, όποιος τους καλεί να σκεφτούν, τους καλεί να χάσουν κάτι: μια βεβαιότητα, μια δικαιολογία, ένα καταφύγιο.

Η σκέψη, όταν είναι γνήσια, ζητά να αποσυρθείς από το πλήθος των εντυπώσεων και των επιθυμιών, να δεις τα πράγματα όπως είναι κι όχι όπως σε βολεύει να είναι. Εκείνος που σκέφτεται δεν επιδιώκει να νικήσει σε διαμάχη, αλλά να μην ηττηθεί από τον ίδιο του τον εαυτό. Μαθαίνει να ξεχωρίζει τι εξαρτάται από αυτόν και τι όχι, να μην παραχωρεί σε άλλους την κυριαρχία πάνω στη διάθεσή του, να μη θυσιάζει την εσωτερική του ισορροπία για λίγη επιδοκιμασία. Η σκέψη γίνεται άσκηση: πειθαρχία απέναντι στην παρόρμηση, καθαρότητα απέναντι στη σύγχυση, μέτρο απέναντι στην υπερβολή.

Κι εδώ βρίσκεται το πρώτο αγκάθι του ρητού. Όταν κάνεις κάποιον να σκεφτεί, του ζητάς να σταθεί μπροστά σε έναν καθρέφτη που δεν κολακεύει. Η σκέψη αφαιρεί τα μαλακά περιτυλίγματα των βολικών αφηγήσεων. Αν κάποιος έχει χτίσει την αυτοεικόνα του πάνω σε έτοιμες γνώμες, σε κληρονομημένες βεβαιότητες ή σε ένα «έτσι είναι τα πράγματα», τότε η αληθινή ερώτηση λειτουργεί σαν ξύσιμο σε πληγή. Δεν μισεί εκείνον που του δίνει μια απάντηση· μισεί εκείνον που του παίρνει το άλλοθι. Διότι μέχρι να σκεφτεί, μπορούσε να ζει «αθώος» μέσα στην άγνοια. Από τη στιγμή που σκέφτηκε, είναι υποχρεωμένος να αναλάβει ευθύνη.

Η σκέψη είναι επίσης διατάραξη της κοινωνικής ειρήνης. Πολλές σχέσεις στηρίζονται σε άγραφες συμφωνίες: να μην αγγίζουμε τα ιερά του άλλου, να μη φωτίζουμε υπερβολικά τις αντιφάσεις, να μην απαιτούμε λογαριασμό από τις συνήθειες. Αυτές οι συμφωνίες συχνά κάνουν τη ζωή ανεκτή. Όμως είναι εύθραυστες. Η ερώτηση «γιατί;» μπορεί να τις διαλύσει. Όποιος ωθεί έναν άνθρωπο να σκεφτεί, κλονίζει συνήθειες και σχέσεις ισχύος που κρύβονται από κάτω. Γιατί η συνήθεια δεν είναι μόνο άνεση· είναι και τάξη. Και κάθε τάξη έχει ωφελημένους.

Έτσι, το μίσος που περιγράφει το απόφθεγμα δεν είναι απλώς συναισθηματική αντίδραση. Είναι άμυνα. Είναι ο θυμός του ανθρώπου που νιώθει ότι χάνει έδαφος: χάνει την εύκολη ταυτότητα, χάνει την ασφάλεια του «ανήκειν», χάνει την άνεση της βεβαιότητας. Η σκέψη τον αναγκάζει να δει ότι ίσως είχε άδικο, ότι ίσως δεν επέλεξε ο ίδιος όσα υποστηρίζει, ότι κάποιος άλλος διάλεξε γι’ αυτόν. Και αυτή η συνειδητοποίηση πληγώνει τον εγωισμό περισσότερο από οποιαδήποτε προσβολή. Γι’ αυτό συχνά μετατρέπεται σε επίθεση προς τον φορέα της αμφιβολίας: είναι ευκολότερο να μισήσεις τον αγγελιοφόρο παρά να αναμορφώσεις τη ζωή σου.

«Κάνε τον να σκεφτεί», λοιπόν, σημαίνει: κάνε τον να αναμετρηθεί με την πιθανότητα ότι η ζωή του ήταν επανάληψη ξένων εντολών, ότι η ηθική του ήταν βολική συμμόρφωση, ότι η αλήθεια του ήταν κοινωνική συμφωνία. Αν δεν έχει τη δύναμη να αντέξει αυτή την απογύμνωση, θα μετατρέψει το σοκ σε μίσος. Γιατί το μίσος είναι μια εύκολη αναπλήρωση δύναμης: σε κάνει να νιώθεις ισχυρός τη στιγμή που εσωτερικά κλονίστηκες. Μισώντας, αποκαθιστάς μια ψεύτικη κυριαρχία: «φταίει εκείνος», άρα «εγώ δεν χρειάζεται να αλλάξω».

Κι όμως, το απόφθεγμα μπορεί να διαβαστεί και σαν πικρός έπαινος της σκέψης. Η σκέψη δεν υπόσχεται αποδοχή. Δεν είναι κοινωνικό χάρισμα. Συχνά σε απομονώνει, όχι επειδή προκαλείς επίτηδες, αλλά επειδή δεν μπορείς πια να συμμετέχεις σε τελετουργίες αυτοεξαπάτησης. Γίνεσαι άβολος καθρέφτης. Και οι άνθρωποι σπάνια αγαπούν τους καθρέφτες που δεν τους ωραιοποιούν.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν θα σε μισήσουν. Είναι αν αντέχεις να μην σε αγαπούν όταν δεν χαρίζεις αυταπάτες, και αν αντέχεις να μη μισήσεις κι εσύ όσους διαλέγουν τον ύπνο. Γιατί η σκέψη έχει κι έναν δικό της πειρασμό: την αλαζονεία του «εγώ βλέπω, οι άλλοι όχι». Αν πέσεις εκεί, δεν οδηγείς τον άλλο στη σκέψη αλλά στην ταπείνωση, και τότε το μίσος του είναι φυσική ανταπόδοση.

Αν όμως η σκέψη προσφέρεται χωρίς έπαρση, σαν πρόσκληση και όχι σαν καταδίκη, τότε ακόμη κι αν γεννήσει μίσος, γεννά κάτι πιο σημαντικό: ρωγμή. Κι από μια ρωγμή μπορεί να μπει φως, αλλά και αέρας που παγώνει. Η σκέψη είναι φως και αέρας μαζί. Δεν υπόσχεται ζεστασιά. Υπόσχεται ελευθερία. Και η ελευθερία είναι ακριβή, γιατί πληρώνεται με την απώλεια της άνεσης.

Έτσι, το μίσος που περιγράφει το ρητό αποκαλύπτεται ως τίμημα. Όχι κάτι που πρέπει να επιδιώκεις, αλλά κάτι που πρέπει να είσαι έτοιμος να πληρώσεις, αν δεν θες να ζεις με δανεική συνείδηση. Διότι η σκέψη, στην αυστηρή της αρχή και στην άγρια της συνέχεια, δεν έχει σκοπό να σε κάνει συμπαθή. Έχει σκοπό να σε κάνει ελεύθερο.

Δημήτρης Βίκτωρ

ΑΝ ΔΕΝ........................!

 

«Αν δεν αγαπήσεις δεν γράφεις.
Αν δεν κλάψεις δεν γράφεις.
Αν δεν αμφισβητήσεις μην γράψεις»

 

Η γραφή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική δεξιότητα ή έναν τρόπο έκφρασης· είναι, πάνω απ’ όλα, μια βαθιά ψυχική διαδικασία που γεννιέται από τα πιο αληθινά και τα πιο οδυνηρά βιώματά μας. Στον λόγο αυτό, ενυπάρχει η αλήθεια: «Αν δεν αγαπήσεις, δεν γράφεις· αν δεν κλάψεις, δεν γράφεις· αν δεν αμφισβητήσεις, μην γράψεις». Οι τρεις αυτές συνθήκες ορίζουν μια αόρατη πυξίδα που καθοδηγεί τον δημιουργό σε μονοπάτια όπου η σκέψη συναντά το συναίσθημα, και η αμφιβολία γίνεται κινητήριος δύναμη για τη γέννηση της έμπνευσης.

«Αν δεν αγαπήσεις, δεν γράφεις»

Η αγάπη, σε οποιαδήποτε μορφή της – έρωτας, φιλία, στοργή προς την ανθρωπότητα – είναι η πρωταρχική πηγή ζεστασιάς που τρέφει τις λέξεις και τις κάνει να πάλλονται. Χωρίς αγάπη, η γραφή παραμένει κενή· μοιάζει με καλοφτιαγμένο σκεύος χωρίς περιεχόμενο. Η αγάπη καθιστά τον συγγραφέα ευάλωτο και ταυτόχρονα τον οπλίζει με τη δύναμη να δώσει υπόσταση στις πιο αφηρημένες έννοιες. Μέσα από την αγάπη γεννιέται η βαθιά κατανόηση του κόσμου, η πίστη πως υπάρχει κάτι πιο πολύτιμο από τον ίδιο μας τον εαυτό, κι αυτή η πίστη αγκαλιάζει κάθε λέξη στο χαρτί.

«Αν δεν κλάψεις, δεν γράφεις»

Τα δάκρυα δεν είναι μόνο ένδειξη πόνου ή συγκίνησης· είναι και μια καθαρτική διαδικασία, μια στιγμή εσωτερικής αποκάλυψης. Όταν το συναίσθημα ξεχειλίζει και μετατρέπεται σε δάκρυ, ανοίγει τον δρόμο για να γράψεις αληθινά, χωρίς αναστολές, χωρίς φόβο μήπως εκτεθείς. Οι λέξεις που αναδύονται ύστερα από ένα ξέσπασμα θλίψης κουβαλούν βαθύτερα νοήματα, γιατί είναι μπολιασμένες με την αλήθεια της ψυχής. Η θλίψη, ο πόνος και η έντονη συγκίνηση μάς θυμίζουν ότι είμαστε άνθρωποι, φθαρτοί αλλά και ικανοί να βρούμε μέσα από την τραγικότητα της ζωής την ομορφιά της έκφρασης.

«Αν δεν αμφισβητήσεις, μην γράψεις»

Η αμφισβήτηση είναι η σπίθα που πυροδοτεί την αναζήτηση της γνώσης και της αυτογνωσίας. Ο συγγραφέας που δεν αμφισβητεί αποδέχεται την πραγματικότητα ως έχει, χωρίς να δίνει χώρο σε νέες ιδέες, νέες οπτικές. Μα, η δημιουργική διαδικασία προϋποθέτει την τάση να κοιτάς πίσω από ό,τι φαίνεται δεδομένο, να ρωτάς «γιατί;» και «πώς;». Με την αμφισβήτηση, δεν αποδομείς απλώς τον κόσμο γύρω σου, αλλά και τον ίδιο σου τον εαυτό· η κριτική ματιά σε ωθεί να ανακαλύψεις κρυμμένες αλήθειες, θέτοντας υπό δοκιμασία κάθε βεβαιότητα. Κι έτσι, οι λέξεις γίνονται φορείς νέου νοήματος, αντικαθρεφτίζοντας το θαρραλέο πνεύμα ενός ανθρώπου που δεν βολεύεται στο «είναι» αλλά αναζητά το «γίνεται».

Στην εσωτερική αυτή πορεία της γραφής, οι λέξεις αποκαλύπτονται ως ζωντανοί οργανισμοί, που πάλλονται και εξελίσσονται ανάλογα με τη δύναμη των συναισθημάτων μας. Η αγάπη, τα δάκρυα και η αμφισβήτηση συνθέτουν τη βάση ενός πνευματικού και ψυχικού οικοδομήματος το οποίο είναι ισχυρό αρκετά για να αντέξει τα πάντα – αλλά και ευάλωτο, προκειμένου να αγκαλιάσει την αλήθεια. Κι έτσι, η γραφή παύει να είναι μια εξωτερική περιγραφή ή μια επιφανειακή αφήγηση. Γίνεται μια διαρκής πορεία επιστροφής στον ίδιο μας τον εαυτό· μια κατάδυση στο πιο εσωτερικό “εγώ”, που ανοίγει ορίζοντες επικοινωνίας και κατανόησης, τόσο με τον κόσμο γύρω μας όσο και με τις μύχιες πτυχές της ύπαρξής μας.

Ίσως, τελικά, γι’ αυτό να είναι τόσο σημαντικό να αγαπάμε, να κλαίμε και να αμφισβητούμε. Διότι, μέσα στη δίνη αυτών των συναισθημάτων και ερωτημάτων, χτίζουμε μια αλήθεια τόσο δυνατή, που αντέχει στο χαρτί και στον χρόνο – αφήνοντας το αποτύπωμα της ανθρώπινης ψυχής που δεν έπαψε ποτέ να παλεύει για να κατανοήσει τον κόσμο και τον εαυτό της.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

 

Περί Αντοχής

«Η αντοχή είναι το σημαντικό. Αν δεν αντέχεις δεν έχεις σημασία, δεν εμπνέεις, δεν κάνεις ιστορία»

Η αντοχή, στην πιο καθαρή της μορφή, είναι ένας εσωτερικός άξονας που κρατά την ύπαρξη σταθερή μέσα στον κυματισμό της ζωής. Δεν είναι μια στιγμιαία πράξη, αλλά ένας τρόπος ύπαρξης που επιτρέπει στον άνθρωπο να διατηρεί την ψυχική του γαλήνη απέναντι στις δυσκολίες, να μην παρασύρεται από την τυχαιότητα των γεγονότων και να μένει πιστός σε αυτό που θεωρεί σωστό και αληθινό. Είναι η δύναμη που μας επιτρέπει να σταθούμε αγέρωχοι μπροστά στο αναπόφευκτο, να βλέπουμε τον πόνο χωρίς να υποκύπτουμε σε αυτόν, να επιλέγουμε τη λογική και την αρετή ακόμη και όταν όλα γύρω μας ωθούν προς την παραίτηση. Στο βάθος, η αντοχή είναι μια ιδιαίτερη μορφή ελευθερίας: η ικανότητα να ορίζουμε τη στάση μας απέναντι σε ό,τι δεν μπορούμε να αλλάξουμε.

Όμως η αντοχή δεν εξαντλείται σε αυτή την ήρεμη, γειωμένη σταθερότητα. Κάποια στιγμή η ίδια αυτή δύναμη αποκτά πιο έντονη, σχεδόν δραματική διάσταση. Μετατρέπεται από καρτερικότητα σε πυρωμένη δημιουργική ένταση. Η ζωή είναι αγώνας και, μέσα σε αυτόν τον αγώνα, μόνο όσοι αντέχουν πραγματικά μπορούν να υπερβούν τον μέσο άνθρωπο. Η αντοχή γίνεται πλέον το μέσο με το οποίο υπερφυτεύουμε τον εαυτό μας στο έδαφος της δοκιμασίας για να αναδυθούμε πιο δυνατοί, πιο ελεύθεροι, πιο ικανοί να δώσουμε μορφή σε ό,τι μας καλεί από το βάθος της ύπαρξής μας. Δεν αρκεί να υπομένεις∙ πρέπει να χρησιμοποιείς την ίδια την πίεση του πόνου σαν σφυρί που σμιλεύει τη μορφή σου.

Ο άνθρωπος που αντέχει σε αυτό το δεύτερο, πιο ορμητικό επίπεδο, δεν είναι παθητικός. Γίνεται δημιουργός της μοίρας του, κάποιος που δεν υποφέρει απλώς αλλά μεταμορφώνει την εμπειρία του πόνου σε ύπαρξη που εμπνέει. Το βάρος που για πολλούς είναι κατάρρευση, γι’ αυτόν γίνεται θεμέλιο. Εκείνος που αξιοποιεί τις πληγές για να χτίσει, αυτός που σηκώνεται ξανά και ξανά χωρίς να χάνει την εσωτερική του φλόγα, αγγίζει τα όρια του ανθρώπου που ξεπερνά τον ίδιο του τον εαυτό και χαράζει σημάδι στον κόσμο χωρίς να χρειάζεται να το διακηρύξει.

Κι έτσι το απόφθεγμα αποκτά πλήρες νόημα: αν δεν αντέχεις, δεν αφήνεις ίχνος. Όσοι λυγίζουν και αποσύρονται παραμένουν στα περιθώρια της ανθρώπινης ιστορίας, σιωπηλοί, σχεδόν άυλοι. Όσοι όμως επιμένουν, όσοι συνεχίζουν ακόμη και όταν ο πόνος μοιάζει απόλυτος, γράφουν την πορεία τους με χαρακτήρα που δεν ξεθωριάζει. Η αντοχή γίνεται τότε όχι απλώς αρετή, αλλά η ίδια η προϋπόθεση της δημιουργίας, της έμπνευσης και της αθανασίας.

Δημήτρης Βίκτωρ

Κάτι για τους ποιητές και τους άλλους ποιητές...!

 

ΠΕΡΙ ΛΟΓΙΚΗΣ & ΠΙΣΤΗΣ

Από την  "Μ η   π ί σ τ η"  στην λογική και τα πειραματικά δεδομένα, προκύπτει η πίστη σε ιδεοληψίες και παράλογες θεωρίες.

Οι λογικοί-έξυπνοι δηλαδή, εναντίον των ανόητων-παράλογων.
Αυτό συνέβαινε πάντα και θα συμβαίνει.

Μόνο έτσι όμως ανθίζει η σκέψη και αποδεικνύεται πως η λογική είναι αυτή, που έστω και με δυσκολίες, ωθεί την ανθρωπότητα σε αλήθειες.

Η λογική για να δυναμώνει, φαίνεται πως έχει ανάγκη την μάχη με το παράλογο.

Το παράλογο θα επανέρχεται πάντα γιατί ο άνθρωποι στην πλειοψηφία τους, δεν θέλουν να σκέφτονται και έχουν ανάγκη την τυφλή πίστη.

Δημήτρης Βίκτωρ

***Απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο: «Η Αγωνία του Ανθρώπου»

NAI

 

ΚΟΜΜΑΤΙ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

 

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

 

Κάτι για την ευθύνη του γνήσιου ποιητή....

 

ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΥΒΡΗ