« INSIDE ROOMS » - Poem – Recitation: Dimitris Victor

Περί αγάπης, ευτυχίας...

«Η αγάπη, η ευτυχία, είναι για συνηθισμένους ανθρώπους»

Η αγάπη και η ευτυχία δεν αποτελούν ούτε δικαιώματα ούτε αναγκαίες προϋποθέσεις μιας ολοκληρωμένης ύπαρξης. Είναι καταστάσεις παροδικές, εύθραυστες, εξαρτημένες από περιστάσεις που ο άνθρωπος σπανίως ελέγχει. Όποιος τις μετατρέπει σε αυτοσκοπό παραδίδει την ελευθερία του στην αβεβαιότητα των άλλων και στην αυθαιρεσία της τύχης. Η πραγματική αυτοκυριαρχία αρχίζει εκεί όπου παύει η ανάγκη να μας αγαπούν, να μας αποδέχονται, να μας καθησυχάζουν. Διότι ο άνθρωπος που χρειάζεται διαρκώς την ευτυχία για να αντέξει τη ζωή έχει ήδη ομολογήσει την αδυναμία του απέναντί της.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αναζητούν την αλήθεια της ύπαρξης, αλλά ένα ανεκτό καταφύγιο από αυτήν. Ονομάζουν αγάπη την ανάγκη να μη μείνουν μόνοι και ευτυχία την προσωρινή απουσία δυσφορίας. Οικοδομούν σχέσεις, συνήθειες και βεβαιότητες, όχι επειδή ανακάλυψαν κάποιο βαθύτερο νόημα, αλλά επειδή φοβούνται το κενό που θα αντικρίσουν χωρίς αυτές. Η συναισθηματική ασφάλεια γίνεται το υποκατάστατο της εσωτερικής δύναμης. Και η ζωή τους εξαντλείται στην αξιοθρήνητη προσπάθεια να διατηρήσουν ανέπαφο έναν μικρό, βολικό κόσμο, ακόμη κι αν χρειαστεί να θυσιάσουν την αλήθεια για να τον προστατεύσουν.

Υπάρχουν, όμως, υπάρξεις που ασφυκτιούν μέσα σε αυτή τη μετριότητα. Άνθρωποι για τους οποίους η γαλήνη μοιάζει με παραίτηση και η ευτυχία με καλοδιατηρημένη φυλακή. Δεν τους αρκεί να ζήσουν ευχάριστα· απαιτούν να ζήσουν βαθιά, επικίνδυνα, χωρίς τα αναισθητικά της κοινωνικής κανονικότητας. Γνωρίζουν πως η συνείδηση έχει τίμημα και πως όσο περισσότερο διακρίνεις την υποκρισία, τη ματαιότητα και τη γελοιότητα των ανθρώπινων συμβάσεων, τόσο δυσκολότερο γίνεται να συμμετέχεις αμέριμνος στο πανηγύρι τους.

Η συνηθισμένη ευτυχία είναι συχνά μια συμφωνία αμοιβαίας τύφλωσης. Μην αμφισβητείς υπερβολικά, μην αισθάνεσαι υπερβολικά, μην επιθυμείς κάτι που ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια. Συμβιβάσου, χαμογέλα, αγάπησε με μέτρο, ονειρέψου εντός των κοινωνικά αποδεκτών ορίων. Αυτή είναι η κρυφή ηθική της αγέλης: να αποκαλεί αρετή την υποταγή και ωριμότητα την εξάντληση κάθε μεγάλου πάθους. Όποιος αρνείται αυτή τη συμφωνία χαρακτηρίζεται δυστυχισμένος, αλαζόνας ή ανίκανος να αγαπήσει. Η μετριότητα δεν συγχωρεί ποτέ εκείνον που της υπενθυμίζει ότι αποτελεί επιλογή και όχι αναπόφευκτη μοίρα.

Ο άνθρωπος που αρνείται να μικρύνει τον εαυτό του για να χωρέσει στην ευτυχία των πολλών δεν είναι απαραίτητα ανώτερος. Είναι, όμως, περισσότερο εκτεθειμένος. Δεν διαθέτει την πολυτέλεια της αυταπάτης. Προτιμά μια οδυνηρή διαύγεια από μια ευχάριστη πνευματική νάρκωση. Δεν αναζητά κάποιον να συμπληρώσει την ύπαρξή του, διότι θεωρεί προσβολή να αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως μισό άνθρωπο. Και αν αγαπήσει, η αγάπη του δεν θα είναι ικεσία, εξάρτηση ή καταφύγιο, αλλά συνάντηση δύο ανεξάρτητων δυνάμεων που δεν χρειάζεται να ακρωτηριαστούν για να συνυπάρξουν.

Ίσως, λοιπόν, η αγάπη και η ευτυχία να είναι για τους συνηθισμένους ανθρώπους μόνο όταν εκπίπτουν σε παρηγοριά, συνήθεια και αυτάρεσκη ακινησία. Για εκείνον που απαιτεί περισσότερα από την ύπαρξη, καμία ευτυχία δεν αξίζει το τίμημα της αυτοπροδοσίας. Καλύτερα μια μοναξιά γεμάτη συνείδηση παρά μια συντροφικότητα χτισμένη πάνω στον φόβο. Καλύτερα μια ζωή τραχιά, ασυμβίβαστη και ανυπότακτη παρά μια ευτυχισμένη υποδούλωση.

Διότι η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι να πεθάνει κανείς χωρίς να αγαπηθεί ή χωρίς να ευτυχήσει. Είναι να περάσει ολόκληρη τη ζωή του ευτυχισμένος, χωρίς ποτέ να ανακαλύψει πόσο λίγα τόλμησε να υπάρξει.

Δημήτρης Βίκτωρ

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΦΕΥΓΟΥΝ - Ποίημα - Μελοποίηση - Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ ------- - Ερμηνεία: Ευδοξία Ζαφείρα

"Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΜΕ ΤΑ ΑΣΠΡΑ ΡΟΥΧΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΤΙΡΑΝΤΕΣ" --- Ποίημα και ...

Περί αξίας που επιβιώνει

 «Η μόνη αξία που επιβιώνει, καθώς ο χρόνος περνάει, είναι η ικανότητα του ανθρώπου να διακρίνει και να δημιουργεί την Ομορφιά. Όσο περισσότερο διαρκεί αυτή η ικανότητα, τόσο ένας άνθρωπος συνεχίζει να νοιώθει μη δυστυχισμένος, ακόμη κι όταν πια έχει γεράσει»

Η έννοια της Ομορφιάς, τόσο στον αισθητικό όσο και στον ηθικό-πνευματικό της ορίζοντα, αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητούμενα της ανθρώπινης ύπαρξης. Το απόφθεγμα επισημαίνει πως η ικανότητα να διακρίνουμε και να δημιουργούμε την Ομορφιά είναι μία από τις ελάχιστες –αν όχι η μόνη– διαχρονικές αξίες που επιβιώνουν, καθώς φθείρεται η σωματική μας δύναμη και συχνά οι υλικές επιδιώξεις χάνουν το νόημά τους. Όσο, λοιπόν, διατηρείται μέσα μας αυτή η ικανότητα, τόσο μένουμε «μη δυστυχισμένοι» ή, θετικότερα ειπωμένο, προσηλωμένοι σε ένα βαθύτερο αίσθημα ολοκλήρωσης.

Η διάκριση της Ομορφιάς:
Η πρώτη διάσταση του αποφθέγματος αφορά την ικανότητα να διακρίνουμε την Ομορφιά. Δεν πρόκειται μόνο για ένα καθαρά αισθητικό κριτήριο (π.χ. ένα ωραίο έργο τέχνης ή ένα τοπίο), αλλά και για την καλλιέργεια της συνείδησης που ξέρει να “βλέπει” τη χαρά, την αρμονία, την τάξη, την αλήθεια σε κάθε κατάσταση. Στο βάθος, η ικανότητα αυτή αποτελεί μια στάση ζωής: την απόφαση να αναζητούμε, αντί να αγνοούμε, τα στοιχεία που είναι αρμονικά, δημιουργικά ή εμπνευστικά στον κόσμο γύρω μας. Όταν καταφέρνουμε να σταθούμε μπροστά σε ένα απλό γεγονός –ένα χαμόγελο, ένα ηλιοβασίλεμα ή έναν άνθρωπο γεμάτο καλοσύνη– και να δούμε σε αυτό την Ομορφιά, ήδη αρχίζουμε να γεμίζουμε τη ζωή μας με ένα αίσθημα βαθιάς ικανοποίησης.

Η δημιουργία της Ομορφιάς:
Η δεύτερη πλευρά της αξίας αυτής έγκειται στην ικανότητα δημιουργίας της. Δεν αρκεί απλώς να εντοπίσουμε τη γοητεία ή τη χάρη που μπορεί να κρύβεται στα πράγματα· χρειάζεται να συμβάλλουμε κι εμείς με κάποιον τρόπο, ώστε η Ομορφιά να γεννάται και να πολλαπλασιάζεται. Αυτό το δημιουργικό στοιχείο μπορεί να εκδηλωθεί σε κάθε ανθρώπινη ενέργεια –στην τέχνη, στη φροντίδα του άλλου, στην ικανότητα να προσφέρουμε χαρά ή να απαλύνουμε τον πόνο. Ακόμη και η πιο απλή πράξη μπορεί να εμπεριέχει μια δημιουργική πνοή, αν γίνεται με αγάπη, καλαισθησία και ενδιαφέρον για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Σε αυτήν την ουσιώδη συμμετοχή στη «γέννηση» της Ομορφιάς, ανακαλύπτουμε τον αυθεντικό ρόλο μας ως όντα προικισμένα με φαντασία, συναίσθημα και νου.

Η Ομορφιά ως αντίδοτο στη φθορά του χρόνου:
Το απόφθεγμα τονίζει, επιπλέον, πως η διατήρηση της ικανότητας αυτής μάς προστατεύει από τη δυστυχία της φθοράς. Με την πάροδο των χρόνων, οι σωματικές αντοχές μειώνονται, οι στενές φιλίες μπορεί να χάνονται, οι καθημερινές χαρές συχνά αλλάζουν μορφή. Ωστόσο, η ικανότητα να βιώνουμε και να παράγουμε Ομορφιά μπορεί να διατηρηθεί άσβεστη, αρκεί να την καλλιεργούμε. Ο άνθρωπος που παραμένει ανοιχτός σε νέα ερεθίσματα, που δίνει χώρο και χρόνο στη φαντασία του, που καλλιεργεί  το πνεύμα του, δεν επιτρέπει στη φθορά να επικρατήσει στον ψυχισμό του. Αντιθέτως, παραμένει ζωντανός, δημιουργικός, «μη δυστυχισμένος», όπως επισημαίνεται. Η χαρά που πηγάζει από την αίσθηση ότι συμμετέχουμε σε μια διαρκή πράξη ομορφιάς είναι αυτή που συνεχίζει να μας στηρίζει.

Η Ομορφιά, σε όλες τις εκφάνσεις της, λειτουργεί ως πνευματική «τροφή» και θεμελιώδες βίωμα που μάς επιτρέπει να αντέξουμε τον χρόνο και τις αλλοιώσεις του. Η ουσιαστική ενασχόληση με την Ομορφιά –η διάκρισή της και η δημιουργική της έκφραση– μετατρέπεται σε ασπίδα ενάντια στη μονοτονία, τον κυνισμό και την απελπισία. Είναι αυτή η «μόνη αξία» που, διαρκώς ανανεούμενη, μάς υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν είναι ένα παθητικό πλάσμα· διαθέτει μέσα του τη σπίθα της καλλιτεχνίας και της αλληλεγγύης, στοιχεία τα οποία συνιστούν ίσως την πιο γνήσια κληρονομιά που μπορούμε να αφήσουμε στην επόμενη γενιά. Και όσο περισσότερο διαρκεί, τόσο περισσότερο γεμίζει με φως κάθε στιγμή της ύπαρξής μας.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

 

 

Κάτι για τους ποιητές και τους άλλους ποιητές...!

 

Περί πολλών χρόνων ζωής...

«Όσο περισσότερο ζεις τόσα περισσότερα χάνεις»

Το ρητό μοιάζει απαισιόδοξο: κάθε επιπλέον ανάσα προσθέτει και μια απώλεια. Ωστόσο, αν το κοιτάξουμε προσεκτικά, φωτίζει το βαθύτατο παράδοξο της ανθρώπινης ύπαρξης: ο χρόνος που επιτρέπει τη συσσώρευση εμπειριών είναι ο ίδιος που διαβρώνει τα σώματα, τις δυνατότητες και τα νοήματά μας. Η σκέψη αυτή μας προσκαλεί να επανεξετάσουμε πώς ορίζουμε το «κερδίζω» και το «χάνω».

Ο Ηράκλειτος θύμιζε ότι «τα πάντα ρει». Η διάρκεια της ζωής δεν είναι στατικό κέρδος αλλά ροή όπου κάθε στιγμή προϋποθέτει την εξαφάνιση της προηγούμενης. Στο οντολογικό επίπεδο, λοιπόν, η απώλεια είναι απλώς το τίμημα της ύπαρξης μέσα στον χρόνο: εφόσον είμαστε εν χρόνω όντα, δεν μπορούμε παρά να φθείρουμε και να φθειρόμαστε.

Κάθε φορά που επιλέγουμε ένα μονοπάτι, απορρίπτουμε άπειρα εναλλακτικά. Επομένως, όσο περισσότερο ζούμε —και άρα επιλέγουμε— τόσο περισσότερες εκδοχές του εαυτού μας σβήνουν οριστικά. Η απώλεια εδώ δεν είναι μόνο βιολογική· είναι και υπαρξιακή, γιατί οι ανεκπλήρωτες δυνατότητες στοιχειώνουν τις πραγματοποιημένες.

Παρά την αίσθηση κόστους, η απώλεια γίνεται σχολείο αυτογνωσίας. Τα πρόσωπα που «φεύγουν», οι σωματικές δυνάμεις που υποχωρούν, ακόμη και τα λάθη που διογκώνονται, λειτουργούν ως καθρέφτες: απογυμνώνουν τις ψευδαισθήσεις μας και αφήνουν, συχνά οδυνηρά, τον πυρήνα όσων έχουν αξία. Η εμπειρία πένθους, διαπαιδαγωγεί στην αγάπη δίχως κατοχή.

Οι Στωϊκοί μάς παροτρύνουν να ξεχωρίζουμε ό,τι ελέγχουμε από ό,τι δεν ελέγχουμε. Η συνειδητοποίηση ότι «θα χάσω» προτού καν αποκτήσω γεννά αταραξία: σε κάθε ευεργεσία της τύχης, προτάσσεται η ευγνωμοσύνη αντί του άγχους διατήρησης.

Φαντάσου τη ζωή σαν χειρόγραφο γραμμένο επάνω σε παλαιότερα ίχνη· κάθε καινούρια μελάνη καλύπτει, αλλά δεν εξαφανίζει, το προηγούμενο κείμενο. Έτσι, η συστοιχία απωλειών δεν είναι απόλυτο κενό· σχηματίζει το υπόστρωμα πάνω στο οποίο καθίσταται δυνατή η νέα γραφή. Χωρίς αυτήν την «εκδοχή βυθού», ορατή μόνο σε ευαίσθητα μάτια, δεν θα υπήρχαν πολυτονίες νοήματος.

«Όσο περισσότερο ζεις τόσα περισσότερα χάνεις» μπορεί να ακουστεί είτε ως μεμψιμοιρία είτε ως κάλεσμα να ζήσεις πιο ελαφρά. Εάν η απώλεια είναι βεβαιότητα, τότε η αξία μετατοπίζεται από την κτητικότητα στην ποιότητα βίωσης της στιγμής, από την αποθήκευση στη διαφάνεια. Το ερώτημα δεν είναι πώς θα σταματήσουμε να χάνουμε, αλλά πώς θα μεταβολίσουμε την αναπόφευκτη φθορά σε σοφία, συμπόνια και δημιουργία.

Δημήτρης Βίκτωρ