Περί αξίας που επιβιώνει

 «Η μόνη αξία που επιβιώνει, καθώς ο χρόνος περνάει, είναι η ικανότητα του ανθρώπου να διακρίνει και να δημιουργεί την Ομορφιά. Όσο περισσότερο διαρκεί αυτή η ικανότητα, τόσο ένας άνθρωπος συνεχίζει να νοιώθει μη δυστυχισμένος, ακόμη κι όταν πια έχει γεράσει»

Η έννοια της Ομορφιάς, τόσο στον αισθητικό όσο και στον ηθικό-πνευματικό της ορίζοντα, αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητούμενα της ανθρώπινης ύπαρξης. Το απόφθεγμα επισημαίνει πως η ικανότητα να διακρίνουμε και να δημιουργούμε την Ομορφιά είναι μία από τις ελάχιστες –αν όχι η μόνη– διαχρονικές αξίες που επιβιώνουν, καθώς φθείρεται η σωματική μας δύναμη και συχνά οι υλικές επιδιώξεις χάνουν το νόημά τους. Όσο, λοιπόν, διατηρείται μέσα μας αυτή η ικανότητα, τόσο μένουμε «μη δυστυχισμένοι» ή, θετικότερα ειπωμένο, προσηλωμένοι σε ένα βαθύτερο αίσθημα ολοκλήρωσης.

Η διάκριση της Ομορφιάς:
Η πρώτη διάσταση του αποφθέγματος αφορά την ικανότητα να διακρίνουμε την Ομορφιά. Δεν πρόκειται μόνο για ένα καθαρά αισθητικό κριτήριο (π.χ. ένα ωραίο έργο τέχνης ή ένα τοπίο), αλλά και για την καλλιέργεια της συνείδησης που ξέρει να “βλέπει” τη χαρά, την αρμονία, την τάξη, την αλήθεια σε κάθε κατάσταση. Στο βάθος, η ικανότητα αυτή αποτελεί μια στάση ζωής: την απόφαση να αναζητούμε, αντί να αγνοούμε, τα στοιχεία που είναι αρμονικά, δημιουργικά ή εμπνευστικά στον κόσμο γύρω μας. Όταν καταφέρνουμε να σταθούμε μπροστά σε ένα απλό γεγονός –ένα χαμόγελο, ένα ηλιοβασίλεμα ή έναν άνθρωπο γεμάτο καλοσύνη– και να δούμε σε αυτό την Ομορφιά, ήδη αρχίζουμε να γεμίζουμε τη ζωή μας με ένα αίσθημα βαθιάς ικανοποίησης.

Η δημιουργία της Ομορφιάς:
Η δεύτερη πλευρά της αξίας αυτής έγκειται στην ικανότητα δημιουργίας της. Δεν αρκεί απλώς να εντοπίσουμε τη γοητεία ή τη χάρη που μπορεί να κρύβεται στα πράγματα· χρειάζεται να συμβάλλουμε κι εμείς με κάποιον τρόπο, ώστε η Ομορφιά να γεννάται και να πολλαπλασιάζεται. Αυτό το δημιουργικό στοιχείο μπορεί να εκδηλωθεί σε κάθε ανθρώπινη ενέργεια –στην τέχνη, στη φροντίδα του άλλου, στην ικανότητα να προσφέρουμε χαρά ή να απαλύνουμε τον πόνο. Ακόμη και η πιο απλή πράξη μπορεί να εμπεριέχει μια δημιουργική πνοή, αν γίνεται με αγάπη, καλαισθησία και ενδιαφέρον για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Σε αυτήν την ουσιώδη συμμετοχή στη «γέννηση» της Ομορφιάς, ανακαλύπτουμε τον αυθεντικό ρόλο μας ως όντα προικισμένα με φαντασία, συναίσθημα και νου.

Η Ομορφιά ως αντίδοτο στη φθορά του χρόνου:
Το απόφθεγμα τονίζει, επιπλέον, πως η διατήρηση της ικανότητας αυτής μάς προστατεύει από τη δυστυχία της φθοράς. Με την πάροδο των χρόνων, οι σωματικές αντοχές μειώνονται, οι στενές φιλίες μπορεί να χάνονται, οι καθημερινές χαρές συχνά αλλάζουν μορφή. Ωστόσο, η ικανότητα να βιώνουμε και να παράγουμε Ομορφιά μπορεί να διατηρηθεί άσβεστη, αρκεί να την καλλιεργούμε. Ο άνθρωπος που παραμένει ανοιχτός σε νέα ερεθίσματα, που δίνει χώρο και χρόνο στη φαντασία του, που καλλιεργεί  το πνεύμα του, δεν επιτρέπει στη φθορά να επικρατήσει στον ψυχισμό του. Αντιθέτως, παραμένει ζωντανός, δημιουργικός, «μη δυστυχισμένος», όπως επισημαίνεται. Η χαρά που πηγάζει από την αίσθηση ότι συμμετέχουμε σε μια διαρκή πράξη ομορφιάς είναι αυτή που συνεχίζει να μας στηρίζει.

Η Ομορφιά, σε όλες τις εκφάνσεις της, λειτουργεί ως πνευματική «τροφή» και θεμελιώδες βίωμα που μάς επιτρέπει να αντέξουμε τον χρόνο και τις αλλοιώσεις του. Η ουσιαστική ενασχόληση με την Ομορφιά –η διάκρισή της και η δημιουργική της έκφραση– μετατρέπεται σε ασπίδα ενάντια στη μονοτονία, τον κυνισμό και την απελπισία. Είναι αυτή η «μόνη αξία» που, διαρκώς ανανεούμενη, μάς υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν είναι ένα παθητικό πλάσμα· διαθέτει μέσα του τη σπίθα της καλλιτεχνίας και της αλληλεγγύης, στοιχεία τα οποία συνιστούν ίσως την πιο γνήσια κληρονομιά που μπορούμε να αφήσουμε στην επόμενη γενιά. Και όσο περισσότερο διαρκεί, τόσο περισσότερο γεμίζει με φως κάθε στιγμή της ύπαρξής μας.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

 

 

Κάτι για τους ποιητές και τους άλλους ποιητές...!

 

Περί πολλών χρόνων ζωής...

«Όσο περισσότερο ζεις τόσα περισσότερα χάνεις»

Το ρητό μοιάζει απαισιόδοξο: κάθε επιπλέον ανάσα προσθέτει και μια απώλεια. Ωστόσο, αν το κοιτάξουμε προσεκτικά, φωτίζει το βαθύτατο παράδοξο της ανθρώπινης ύπαρξης: ο χρόνος που επιτρέπει τη συσσώρευση εμπειριών είναι ο ίδιος που διαβρώνει τα σώματα, τις δυνατότητες και τα νοήματά μας. Η σκέψη αυτή μας προσκαλεί να επανεξετάσουμε πώς ορίζουμε το «κερδίζω» και το «χάνω».

Ο Ηράκλειτος θύμιζε ότι «τα πάντα ρει». Η διάρκεια της ζωής δεν είναι στατικό κέρδος αλλά ροή όπου κάθε στιγμή προϋποθέτει την εξαφάνιση της προηγούμενης. Στο οντολογικό επίπεδο, λοιπόν, η απώλεια είναι απλώς το τίμημα της ύπαρξης μέσα στον χρόνο: εφόσον είμαστε εν χρόνω όντα, δεν μπορούμε παρά να φθείρουμε και να φθειρόμαστε.

Κάθε φορά που επιλέγουμε ένα μονοπάτι, απορρίπτουμε άπειρα εναλλακτικά. Επομένως, όσο περισσότερο ζούμε —και άρα επιλέγουμε— τόσο περισσότερες εκδοχές του εαυτού μας σβήνουν οριστικά. Η απώλεια εδώ δεν είναι μόνο βιολογική· είναι και υπαρξιακή, γιατί οι ανεκπλήρωτες δυνατότητες στοιχειώνουν τις πραγματοποιημένες.

Παρά την αίσθηση κόστους, η απώλεια γίνεται σχολείο αυτογνωσίας. Τα πρόσωπα που «φεύγουν», οι σωματικές δυνάμεις που υποχωρούν, ακόμη και τα λάθη που διογκώνονται, λειτουργούν ως καθρέφτες: απογυμνώνουν τις ψευδαισθήσεις μας και αφήνουν, συχνά οδυνηρά, τον πυρήνα όσων έχουν αξία. Η εμπειρία πένθους, διαπαιδαγωγεί στην αγάπη δίχως κατοχή.

Οι Στωϊκοί μάς παροτρύνουν να ξεχωρίζουμε ό,τι ελέγχουμε από ό,τι δεν ελέγχουμε. Η συνειδητοποίηση ότι «θα χάσω» προτού καν αποκτήσω γεννά αταραξία: σε κάθε ευεργεσία της τύχης, προτάσσεται η ευγνωμοσύνη αντί του άγχους διατήρησης.

Φαντάσου τη ζωή σαν χειρόγραφο γραμμένο επάνω σε παλαιότερα ίχνη· κάθε καινούρια μελάνη καλύπτει, αλλά δεν εξαφανίζει, το προηγούμενο κείμενο. Έτσι, η συστοιχία απωλειών δεν είναι απόλυτο κενό· σχηματίζει το υπόστρωμα πάνω στο οποίο καθίσταται δυνατή η νέα γραφή. Χωρίς αυτήν την «εκδοχή βυθού», ορατή μόνο σε ευαίσθητα μάτια, δεν θα υπήρχαν πολυτονίες νοήματος.

«Όσο περισσότερο ζεις τόσα περισσότερα χάνεις» μπορεί να ακουστεί είτε ως μεμψιμοιρία είτε ως κάλεσμα να ζήσεις πιο ελαφρά. Εάν η απώλεια είναι βεβαιότητα, τότε η αξία μετατοπίζεται από την κτητικότητα στην ποιότητα βίωσης της στιγμής, από την αποθήκευση στη διαφάνεια. Το ερώτημα δεν είναι πώς θα σταματήσουμε να χάνουμε, αλλά πώς θα μεταβολίσουμε την αναπόφευκτη φθορά σε σοφία, συμπόνια και δημιουργία.

Δημήτρης Βίκτωρ

ΠΕΡΙ ΛΟΓΙΚΗΣ & ΠΙΣΤΗΣ

Από την  "Μ η   π ί σ τ η"  στην λογική και τα πειραματικά δεδομένα, προκύπτει η πίστη σε ιδεοληψίες και παράλογες θεωρίες.

Οι λογικοί-έξυπνοι δηλαδή, εναντίον των ανόητων-παράλογων.
Αυτό συνέβαινε πάντα και θα συμβαίνει.

Μόνο έτσι όμως ανθίζει η σκέψη και αποδεικνύεται πως η λογική είναι αυτή, που έστω και με δυσκολίες, ωθεί την ανθρωπότητα σε αλήθειες.

Η λογική για να δυναμώνει, φαίνεται πως έχει ανάγκη την μάχη με το παράλογο.

Το παράλογο θα επανέρχεται πάντα γιατί ο άνθρωποι στην πλειοψηφία τους, δεν θέλουν να σκέφτονται και έχουν ανάγκη την τυφλή πίστη.

Δημήτρης Βίκτωρ

***Απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο: «Η Αγωνία του Ανθρώπου»

VICTOR AND MEPHISTOPHELES - (DUET INTO THE INFINITE)

 

Περί θαύματος και αποχαιρετισμού των πάντων

«Κάθε στιγμή είναι συμμετοχή στο θαύμα. Κάθε μέρα είναι αποχαιρετισμός στα πάντα»

Η φράση αυτή συμπυκνώνει δύο μεγάλες αλήθειες της ανθρώπινης εμπειρίας. Από τη μια, αναφέρεται στο «θαύμα» που εμπεριέχει κάθε στιγμή, κι από την άλλη, μιλά για τον διαρκή «αποχαιρετισμό» που φέρνει μαζί του το πέρασμα του χρόνου. Αυτός ο διττός χαρακτήρας εκφράζει την αέναη εναλλαγή ανάμεσα στην ομορφιά της ύπαρξης και τη φθορά της.

Σε κάθε δευτερόλεπτο της ζωής μας, κρύβεται ένα είδος θαύματος, το οποίο συχνά παραβλέπουμε. Είναι η μοναδικότητα αυτής της στιγμής, η αίσθηση της ζωντάνιας, η αναπνοή, η επικοινωνία με τους άλλους, η δυνατότητα να αισθανθούμε, να σκεφτούμε, να φανταστούμε. Όλα αυτά, όταν τα παρατηρήσουμε με νηφαλιότητα, φανερώνουν τη μαγεία που διαπερνά την καθημερινότητα.

Πέρα από οποιαδήποτε θρησκευτική ή υπερφυσική διάσταση, το «θαύμα» εδώ μπορεί να ερμηνευτεί φιλοσοφικά ως η άπειρη πολυπλοκότητα του κόσμου. Κάθε μας βλέμμα, κίνηση ή σκέψη είναι αποτέλεσμα εκατομμυρίων αόρατων αλυσίδων αιτίου-αποτελέσματος. Όταν το αντιληφθούμε, μπορούμε να νιώσουμε βαθιά ευγνωμοσύνη που υπάρχουμε και συμμετέχουμε σε κάτι τόσο θεμελιώδες.

Εφόσον ζούμε μέσα στον χρόνο, οτιδήποτε εμφανίζεται και ανθίζει, αργά ή γρήγορα δύει. Κάθε μέρα, συμβολικά και κυριολεκτικά, κλείνει έναν κύκλο. Σηματοδοτεί το τέλος όσων ζήσαμε, αισθανθήκαμε, ελπίσαμε ή φοβηθήκαμε μέχρι τη δύση του ηλίου. Οι «αποχαιρετισμοί» αυτοί δεν είναι απαραίτητα δραματικοί ή τραγικοί· είναι όμως αναπόφευκτοι.

Ο αποχαιρετισμός στα πάντα μάς υπενθυμίζει την περατότητα της ζωής, τη φθαρτότητα όλων των πραγμάτων. Είναι μια διαρκής υπενθύμιση να μην προσκολλόμαστε σε ό,τι θεωρούμε σταθερό, γιατί τίποτα δεν είναι πραγματικά αμετάβλητο. Μέσα από αυτό το καθημερινό «αντίο», έρχεται η επίγνωση ότι δεν μπορούμε να κρατήσουμε τίποτα για πάντα. Μπορούμε, όμως, να τιμήσουμε αυτό που ζήσαμε, διότι γνωρίζουμε πως αργά ή γρήγορα θα το αποχαιρετήσουμε.

Η ταυτόχρονη ύπαρξη του «θαύματος» και του «αποχαιρετισμού» λειτουργεί σαν μια φιλοσοφική υπενθύμιση ότι στη ζωή δεν υπάρχουν μόνο αμιγείς χαρές ή λύπες—υπάρχει πάντοτε ένα μωσαϊκό εμπειριών που διαδέχονται η μία την άλλη. Το παροδικό της ζωής, η φθορά, λειτουργεί ως υπόβαθρο που κάνει το «θαύμα» ακόμα πιο έντονο. Κι από την άλλη, η επίγνωση του θαύματος δίνει νόημα στο γεγονός ότι θα χρειαστεί να πούμε «αντίο» σε όσα αγαπήσαμε.

Οι δυο αυτές δυνάμεις—η δημιουργική και η φθαρτική—δεν είναι αντίθετες μεταξύ τους, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται. Χωρίς το φθαρτό, δεν θα μπορούσαμε να εκτιμήσουμε το πολύτιμο της στιγμής. Χωρίς το θαύμα, ο αποχαιρετισμός θα ήταν ίσως ανυπόφορος.

Η συγκεκριμένη αντίληψη του χρόνου και της εμπειρίας είναι παρούσα σε διάφορες φιλοσοφικές και πνευματικές παραδόσεις. Οι Στωικοί, για παράδειγμα, τονίζουν τη σημασία της εσωτερικής γαλήνης μπροστά στη διαρκή μεταβολή. Οι βουδιστικές διδασκαλίες υπενθυμίζουν τη ματαιότητα της προσκόλλησης, αφού η πραγματικότητα είναι συνεχής ροή. Εδώ, το αποφθεγματικό «κάθε στιγμή είναι συμμετοχή στο θαύμα» αντηχεί με την προσεκτική παρατήρηση του παρόντος, ενώ το «κάθε μέρα είναι αποχαιρετισμός στα πάντα» συνοψίζει το εφήμερο της ύπαρξης.

Στρέφουμε την προσοχή μας στα μικρά, απλά πράγματα, όπως η αναπνοή, το φως του ήλιου, η επικοινωνία. Μέσα σε αυτά, ανακαλύπτουμε το «θαύμα» που πολλές φορές αγνοούμε.
Αναγνωρίζουμε ότι κάθε μέρα κλείνει έναν κύκλο—συμβολικά αποχαιρετούμε όσα ζήσαμε. Με αυτή την υπενθύμιση, επιλέγουμε να ζήσουμε με λιγότερες τύψεις και περισσότερη ευγνωμοσύνη.
Απελευθερωνόμαστε από την προσπάθεια να κρατήσουμε τα πάντα αμετάβλητα. Η ζωή ρέει, κι εμείς μαζί της, απολαμβάνοντας όσα φέρνει το παρόν.

Συνοψίζοντας, ο συνδυασμός του θαύματος της στιγμής και του καθημερινού αποχαιρετισμού αναδεικνύει πόσο βαθιά και πολύπλοκη είναι η ζωή. Η επίγνωση της παροδικότητας μάς ωθεί να ανακαλύψουμε τη μαγεία μέσα στο παρόν και να προσεγγίσουμε την ύπαρξή μας με ανοιχτή καρδιά και νου. Έτσι, κάθε στιγμή γίνεται πολύτιμη· γίνεται ένα αληθινό θαύμα, ακόμα κι αν ξέρουμε ότι αργά ή γρήγορα θα το αποχαιρετήσουμε.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

Περί Έρωτος

 «Ο έρωτας είναι σαν την σκοτεινή ενέργεια του σύμπαντος: Συνδέει τα πάντα μεταξύ τους»

Αυτή η μεταφορά συγκεντρώνει δύο φαινομενικά διαφορετικούς κόσμους: τον κόσμο της ανθρώπινης εμπειρίας και των συναισθημάτων από τη μια, και τον κόσμο της σύγχρονης κοσμολογίας από την άλλη. Η σκοτεινή ενέργεια, ως κοσμικός όρος, αναφέρεται σε μια ισχυρή, αόρατη δύναμη που προκαλεί την επιταχυνόμενη διαστολή του σύμπαντος, αλλά συγχρόνως παραμένει μυστήριο για την επιστήμη. Ο έρωτας, αν και οικείος σε όλους, κρατάει κι αυτός τα δικά του μυστικά κι εμφανίζεται συχνά ως ανεξήγητος στη φύση του.

Ο τρόπος με τον οποίο η σκοτεινή ενέργεια διαποτίζει το σύμπαν και συνδέει δομικά το «όλο», προσκαλεί μιαν αναλογία με τη δύναμη του έρωτα: ένα αίσθημα που, δίχως να φαίνεται, καθορίζει την ανθρώπινη συμπεριφορά, τις σχέσεις μας, τις αξίες και τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο. Όπως η σκοτεινή ενέργεια δρα στο υπόβαθρο, συγκρατώντας – κατά κάποιο τρόπο – τα πάντα εν κινήσει και σε διαστολή, έτσι και ο έρωτας λειτουργεί σαν αόρατος συνδετικός κρίκος στις ζωές των ανθρώπων. Οδηγεί σε συναντήσεις, δεσμούς, πάθη κι επιθυμίες.

Παρά την αοριστία του, ο έρωτας μοιάζει να συνιστά κινητήρια δύναμη της ζωής. Κι όπως οι επιστήμονες ερευνούν τη σκοτεινή ενέργεια προσπαθώντας να αποκαλύψουν τη φύση της, έτσι κι εμείς εξερευνούμε ακατάπαυστα τα μυστικά του έρωτα. Πού γεννιέται; Πώς αυξάνεται, φθίνει ή μεταμορφώνεται; Με τον ίδιο τρόπο που δεν αντιλαμβανόμαστε άμεσα τη σκοτεινή ενέργεια παρά μόνο τα αποτελέσματά της, έτσι και τον έρωτα τον διαπιστώνουμε μέσα από τις συνέπειές του: την έλξη, την δημιουργικότητα, τα συναισθήματα που μας αλλάζουν βαθιά.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο βρίσκεται στην έννοια της σύνδεσης: ο έρωτας δρα σαν ισχυρός παράγοντας που μπορεί να ενώσει ανθρώπους, κοινωνίες ή και πολιτισμούς. Κάθε φορά που άνθρωποι ενώνονται από έρωτα – ρομαντικό, φιλικό ή πλατύτερο αγάπης για την ανθρωπότητα – δημιουργείται ένα ενεργειακό πεδίο που επηρεάζει όχι μόνο τους ίδιους, αλλά και όσους βρίσκονται γύρω τους. Είναι μια αλυσίδα επιδράσεων που επεκτείνεται, όπως η κοσμική διαστολή, πέρα από τα όρια που μπορούμε άμεσα να δούμε.

Ο έρωτας δεν είναι στατικός. Όπως το σύμπαν διαστέλλεται, έτσι κι ο έρωτας διαθέτει κάτι το απρόβλεπτο και δυναμικό: άλλοτε μας συνεπαίρνει τόσο που αλλάζει ολόκληρη την τροχιά της ζωής μας, άλλοτε αναδιπλώνεται ή μετατρέπεται σε άλλες μορφές αγάπης και συναισθηματικής εγγύτητας. Αυτό το παιχνίδι ενέργειας και κίνησης αντανακλά βαθιά την ανθρώπινη ανάγκη για νόημα, σύνδεση και δημιουργία.

Η μεταφορά της σκοτεινής ενέργειας μας επιτρέπει να κατανοήσουμε τον έρωτα όχι μόνον ως ατομική εμπειρία, αλλά και ως κοσμική. Όπως όλο το σύμπαν φέρει μέσα του μιαν άγνωστη, πανταχού παρούσα δύναμη, έτσι και όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως πολιτισμικών, θρησκευτικών ή κοινωνικών διαφορών, έχουν μέσα τους τον σπόρο του έρωτα, της έλξης, της αφοσίωσης. Σε τελική ανάλυση, αυτή η παγκοσμιότητα του έρωτα γίνεται ένα είδος «κοινού πεδίου» για όλη την ανθρωπότητα.

Συνοψίζοντας, η παρομοίωση «Ο έρωτας είναι σαν τη σκοτεινή ενέργεια του σύμπαντος: συνδέει τα πάντα μεταξύ τους» επισημαίνει δύο ιδιαίτερα στοιχεία: την αόρατη και μυστήρια φύση του έρωτα, καθώς και την ικανότητά του να συνέχει και να ενώνει ανθρώπους και καταστάσεις σε ένα κοσμικό, συλλογικό παιχνίδι αλληλεπιδράσεων. Σε αυτό το παιχνίδι, ο έρωτας μας δείχνει πως ακόμη κι αν δεν μπορούμε να αποκαλύψουμε πλήρως την «ουσία» του, τα ίχνη και η δύναμή του αποκαλύπτονται αναμφίβολα στις ζωές μας – συνθέτοντας μια βαθιά, ενωτική ενέργεια που πηγάζει από την ίδια τη φυσική τάση του κόσμου να μην μένει στάσιμος, αλλά να διαστέλλεται συνεχώς, αναζητώντας νέες μορφές και νέες δυνατότητες σύνδεσης.

Δημήτρης Βίκτωρ