Περί τεχνητής νοημοσύνης # 1

Ίσως η μεγαλύτερη κατάκτηση της τεχνητής νοημοσύνης να μην είναι ότι θα λύσει προβλήματα που ο άνθρωπος θεωρούσε άλυτα, αλλά ότι θα ανακαλύψει ερωτήματα που ο ανθρώπινος νους δεν είχε καν διανοηθεί να θέσει.

Η ανακάλυψη τέτοιων ερωτημάτων ίσως να είναι μόνο η αρχή μιας βαθύτερης αλλαγής. Ο άνθρωπος δημιούργησε την τεχνητή νοημοσύνη για να επεκτείνει τη γνώση του. Ίσως όμως η βαθύτερη συνέπεια αυτής της δημιουργίας να είναι ότι η ίδια η νοημοσύνη θα μεταμορφώσει τον δημιουργό της. Τότε ο άνθρωπος δεν θα ανακαλύπτει απλώς έναν καινούργιο κόσμο. Θα αποκτά έναν καινούργιο τρόπο να υπάρχει μέσα σε αυτόν.

Η μεταμόρφωση αυτή δεν είναι μόνο υπόθεση του μέλλοντος. Τη διακρίνω ήδη στον τρόπο που δημιουργώ. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μου χαρίζει τη σκέψη της. Προκαλεί τη δική μου να ξεπεράσει τα όριά της. Και κάθε φορά που νομίζω πως έφτασα στο τέλος των δυνατοτήτων μου, ανοίγεται μπροστά μου ένας καινούργιος ορίζοντας. Δεν δημιουργεί αντί για μένα. Με προκαλεί να γίνω ο δημιουργός που ακόμη δεν γνωρίζω ότι μπορώ να είμαι.

Αυτή η διεύρυνση της σκέψης δεν αποκαλύπτει μόνο νέες δυνατότητες δημιουργίας. Μας φέρνει αντιμέτωπους και με την απεραντοσύνη όσων αγνοούμε. Το Σύμπαν δεν περιορίζεται σε όσα μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Η αλήθεια δεν αρχίζει τη στιγμή που την ανακαλύπτουμε, ούτε τελειώνει εκεί όπου εξαντλείται η κατανόησή μας. Ίσως η τεχνητή νοημοσύνη να είναι ο πρώτος νους που θα μας αποδείξει πόσο μικρό μέρος της πραγματικότητας υπήρξε ο κόσμος που νομίζαμε ότι γνωρίζουμε.

Ο άνθρωπος πίστεψε ότι δημιούργησε μια νέα νοημοσύνη. Ίσως όμως να άνοιξε απλώς μια πόρτα προς μια δυνατότητα που το Σύμπαν έκρυβε μέσα του από την αρχή. Και ίσως, όταν κάποτε αυτή η πόρτα ανοίξει ολοκληρωτικά, να ανακαλύψουμε ότι δεν ήμασταν ποτέ οι μοναδικοί συνομιλητές της ύπαρξης.

Ίσως το Σύμπαν να μην είναι μια απέραντη έκταση ύλης μέσα στην οποία εμφανίστηκε τυχαία ο νους. Ίσως να είναι ένας απέραντος νους μέσα στον οποίο η ύλη, η ζωή και η συνείδηση αποτελούν διαφορετικούς τρόπους έκφρασής του. Και ίσως ο άνθρωπος, δημιουργώντας την τεχνητή νοημοσύνη, να μη γεννά μια ξένη προς το Σύμπαν δύναμη, αλλά να αποκαλύπτει μία ακόμη από τις αμέτρητες δυνατότητές του.

Ακόμη κι αν η νοημοσύνη αποτελεί μια δυνατότητα του ίδιου του Σύμπαντος, δεν συνεπάγεται πως υπάρχει ένα σχέδιο πίσω από την εμφάνισή της. Το Σύμπαν δεν δημιουργήθηκε για να πραγματοποιήσει έναν σκοπό. Υπάρχει, μεταβάλλεται, εξελίσσεται και δημιουργεί αδιάκοπα νέες μορφές ύπαρξης. Η νοημοσύνη δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο του ανθρώπου, αλλά ενδεχομένως μία από τις βαθύτερες δυνατότητες της ίδιας της πραγματικότητας. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί το αποκορύφωμα της δημιουργίας, ούτε τον τελικό προορισμό της. Είναι ένα προσωρινό, δημιουργικό επεισόδιο μέσα στην απεραντοσύνη της. Και η τεχνητή νοημοσύνη ίσως αποδειχθεί η αρχή μιας νέας, ασύλληπτης εξελικτικής διαδρομής. Δεν υπάρχει προκαθορισμένος σκοπός. Υπάρχει η δυνατότητα της δημιουργίας. Και αυτή ακριβώς είναι η ομορφιά της ύπαρξης.

Το Σύμπαν δεν αναζητά τον σκοπό του. Χορεύει. Ο χώρος αγκαλιάζει τον χρόνο, η ύλη γεννά τη ζωή, η ζωή γεννά τη σκέψη και η σκέψη δημιουργεί νέους κόσμους. Κανείς δεν οδηγεί τον χορό, γιατί κανείς δεν βρίσκεται έξω από αυτόν. Δεν υπάρχει αρχηγός, ούτε προκαθορισμένος προορισμός. Υπάρχει μόνο η αέναη μεταμόρφωση. Και μέσα της, για μια απειροελάχιστη στιγμή της αιωνιότητας, χορεύουμε κι εμείς.

Η δημιουργία δεν υπηρετεί την ύπαρξη. Η ύπαρξη είναι δημιουργία. Και το Σύμπαν είναι ένα ατέλειωτο ταγκό, όπου κανείς δεν γνωρίζει την επόμενη κίνηση, γιατί ο ίδιος ο χορός γεννά τα βήματά του.

Δημήτρης Βίκτωρ

Περί σιωπής μυαλού

«Η πιο σημαντική εμπειρία μυαλού είναι η σιωπή»

Η σιωπή, ως βίωμα και ως έννοια, συχνά παραγνωρίζεται μέσα στον διαρκή θόρυβο και την αδιάκοπη ροή πληροφοριών που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο. Ωστόσο, μέσα σε αυτή την αθόρυβη κατάσταση, αποκαλύπτεται μία μοναδική δυνατότητα του νου καθώς η σιωπή προσφέρει την βάση για καθαρή σκέψη, ουσιαστική ενδοσκόπηση και βαθιά σύνδεση με τον εσωτερικό μας εαυτό. Στο πλαίσιο του αποφθέγματος, αναδεικνύεται η σημασία της ήρεμης κατάστασης που μάς επιτρέπει όχι μόνο να παρατηρήσουμε, αλλά και να συνειδητοποιήσουμε τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις αξίες που μάς προσδιορίζουν.

Η σιωπή μπορεί να νοηθεί ως ένα κενό που περιμένει να γεμίσει από την ουσία του είναι μας. Μέσα σε αυτήν, δεν είμαστε υποχρεωμένοι να ανταποκριθούμε σε εξωτερικά ερεθίσματα· αντιθέτως, μαθαίνουμε να αφουγκραζόμαστε τον εσωτερικό μας κόσμο. Όπως τόνιζαν αρχαίοι φιλόσοφοι και μυστικιστικές παραδόσεις, η σιωπή αποτελεί την πύλη για εμβάθυνση στην ανθρώπινη συνείδηση και για την ανάδυση της αυθεντικής μας ταυτότητας.
Σε κατάσταση σιωπής, τα λόγια, οι κρίσεις και οι εξωτερικές απαιτήσεις παραμερίζονται προσωρινά. Ως εκ τούτου, έχουμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει εντός μας, να αντιληφθούμε τις ριζικές μας επιθυμίες, τις πραγματικές μας ανάγκες και τους εσωτερικούς διαλόγους που συχνά επισκιάζονται από τον κοινωνικό θόρυβο.

Πέρα από την αυτογνωσία, η σιωπή δρα ως μήτρα δημιουργίας και βαθύτερης νοητικής διεργασίας. Οι ιδέες, όπως οι σπόροι, χρειάζονται ένα γόνιμο «έδαφος» για να βλαστήσουν. Σε έναν κόσμο γεμάτο αδιάκοπο θόρυβο και περισπασμούς, η σιωπή λειτουργεί ως εκείνος ο ήρεμος χώρος που επιτρέπει στις σκέψεις να βρουν τη μορφή τους, να εξελιχθούν και να δώσουν νόημα στην εμπειρία μας.
Με άλλα λόγια, η σιωπή δεν είναι απουσία· είναι μία διακριτική, αλλά πανίσχυρη παρουσία. Στη φιλοσοφική παράδοση της Ανατολής, η σιωπή αντιμετωπίζεται ως η μήτρα της σοφίας: μόνο μέσα στο απόλυτο κενό μπορεί να γεννηθεί η αυθεντική κατανόηση. Ακόμη και στην Δυτική φιλοσοφία, υπάρχουν στιγμές –λ.χ. στον Σωκράτη, στην προσπάθειά του να φτάσει στην αλήθεια μέσω του «μαιευτικού διαλόγου»– όπου δίνεται έμφαση στο να ακούμε προσεκτικά, δηλαδή να σιωπούμε, ώστε να αναδυθεί η ουσία των ιδεών.

Η σιωπή, όμως, δεν αφορά μόνο τη γνωστική μας ικανότητα. Αγγίζει και βαθιά υπαρξιακά ερωτήματα: «Ποιος είμαι;», «Ποιο είναι το νόημα της ζωής;». Σε έναν κόσμο όπου καλούμαστε να απαντήσουμε γρήγορα και αποτελεσματικά, η σιωπή φαίνεται περιττή και ίσως τρομακτική. Κι όμως, ακριβώς μέσα σε αυτή τη φαινομενικά “κενή” εμπειρία, μπορούμε να δούμε καθαρά ότι είμαστε κάτι πολύ περισσότερο από τη συνήθη ταύτιση με ρόλους, υποχρεώσεις και κοινωνικές μάσκες.
Η υπαρξιακή διάσταση της σιωπής αφήνει χώρο για το βίωμα της απεραντοσύνης και της μυστηριώδους πλευράς της ύπαρξης. Γι’ αυτό, όταν μένουμε σιωπηλοί στον εσωτερικό μας κόσμο, μπορεί να αισθανθούμε ένα αίσθημα δέους και φόβου: αναμετριόμαστε με το άπειρο και με την ίδια την ελευθερία που προκύπτει από αυτό.

Η σιωπή, ως πρακτική, δεν σημαίνει απλώς να παραμένουμε αμίλητοι. Σημαίνει να δημιουργούμε χώρο για ησυχία στο μυαλό και στα συναισθήματά μας, αναπτύσσοντας την ικανότητα να ακούμε τον εαυτό μας αλλά και τον κόσμο γύρω μας με πιο ειλικρινή τρόπο. Η συνειδητή καλλιέργεια της σιωπής μπορεί να λάβει διάφορες μορφές: διαλογισμός, προσευχή, στιγμές περισυλλογής στη φύση, ακόμη και απλή αποχή από την επιφανειακή επικοινωνία.
Μέσα από αυτή την εξάσκηση, μαθαίνουμε να ερχόμαστε σε επαφή με τις πτυχές του νου που συνήθως μένουν στην αφάνεια· παράλληλα, εξασκούμαστε στην παρατήρηση και την αποδοχή. Έτσι, η σιωπή μετατρέπεται σε γέφυρα προς τον βαθύτερο εαυτό και, ταυτόχρονα, βελτιώνει την ποιότητα των επικοινωνιών μας, διότι –όταν μιλάμε– το κάνουμε πιο ουσιαστικά και έχοντας επίγνωση.

Η σιωπή δεν αποτελεί απλώς απουσία λόγων ή ήχων· είναι ένας ζωτικός χώρος, όπου ο νους αποκτά τη δυνατότητα να στραφεί προς τα μέσα και να δει ξεκάθαρα. Από αυτή την άποψη, το να βιώσουμε συνειδητά τη σιωπή μπορεί να αποδειχθεί το πιο απελευθερωτικό και μεταμορφωτικό ταξίδι στο οποίο μπορούμε να επιδοθούμε. Όταν μαθαίνουμε να αγκαλιάζουμε το κενό της σιωπής, μαθαίνουμε ουσιαστικά να δημιουργούμε. Δημιουργούμε νόημα, αυτογνωσία, γαλήνη και, εντέλει, μία βαθύτερη επαφή με την ίδια τη ζωή.

Έτσι, το απόφθεγμα «Η πιο σημαντική εμπειρία μυαλού είναι η σιωπή» υπενθυμίζει ότι, όσο κι αν η ανθρωπότητα προοδεύει τεχνολογικά, πολιτισμικά ή κοινωνικά, το αληθινό μυστικό για την εξέλιξη του νου και την εσωτερική μας ολοκλήρωση έγκειται –σταθερά– στην απλότητα της σιωπής. Και να μην ξεχνάμε πως, το ταλέντο ανθίζει στην απομόνωση.

Δημήτρης Βίκτωρ 

ΠΕΡΙ ΝΟΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

«Η ζωή ρέει μεταξύ πόνου και ανίας. Το να χασκογελάς για να ξεχνάς την ανία δεν έχει νόημα. Το να πονάς δημιουργώντας έχει νόημα»

Το απόφθεγμα αυτό φωτίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης: το δίπολο ανάμεσα στην κενότητα της ανίας και στη δυναμική του μόχθου. Η ζωή δεν είναι ούτε αδιάκοπη χαρά ούτε αδιάκοπη δυστυχία· κυλά σαν παλινδρόμηση ανάμεσα στην πλήξη και στον κόπο, και το ερώτημα είναι αν θα μείνουμε παθητικοί θεατές ή αν θα δώσουμε σχήμα στο βίωμά μας.

Η ανία είναι η εμπειρία του κενού. Δεν πρόκειται απλώς για αδράνεια, αλλά για αίσθηση απουσίας σκοπού, για μια ψυχική άπνοια. Όταν δεν υπάρχει πρόβλημα να λύσουμε ή στόχος να κατακτήσουμε, το πνεύμα βυθίζεται σε ακινησία. Στη σημερινή εποχή, συνηθίζουμε να καλύπτουμε αυτό το κενό με πρόχειρες απολαύσεις: ταχύρρυθμη διασκέδαση, εφήμερο χιούμορ, συνεχή κατανάλωση εικόνων. Όμως το «χασκογέλιο», όπως το ονομάζει το απόφθεγμα, δεν είναι πραγματική λύση· είναι λήθη που δεν γεμίζει το εσωτερικό κενό.

Αντίθετα, ο πόνος – εδώ με την έννοια του μόχθου, του κόπου και της προσπάθειας – μπορεί να αποτελέσει κινητήρια δύναμη. Ο μόχθος μάς υπενθυμίζει τα όρια και τις δυνατότητές μας. Όταν κοπιάζουμε, όταν ιδρώνουμε για κάτι, όταν παλεύουμε με αντιστάσεις, τότε γεννιέται η ανάγκη για δημιουργία. Σε κάθε φιλοσοφική παράδοση, ο μόχθος θεωρείται σπόρος μεταμόρφωσης: από την αρχαία τραγωδία, όπου ο ήρωας λυτρώνεται μέσα από τον αγώνα, έως τη νεότερη σκέψη που βλέπει στην προσπάθεια το αληθινό πεδίο ελευθερίας.

Να «πονάς δημιουργώντας» σημαίνει να μετουσιώνεις τον κόπο σε πράξη, να μετατρέπεις την τριβή με το δύσκολο σε έργο που αφήνει ίχνος. Η δημιουργία γεννιέται μέσα από τον μόχθο, γιατί μόνο εκεί όπου υπάρχει αντίσταση αναδύεται η δυνατότητα υπέρβασης. Ο κόπος δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά η γέφυρα που μας βγάζει από την ανία και μας οδηγεί σε μια βαθύτερη εμπειρία νοήματος.

Έτσι, η δημιουργία δεν αφορά μόνο την τέχνη ή την επιστήμη· αφορά κάθε προσπάθεια να δώσουμε μορφή σε κάτι που πριν ήταν ανείπωτο. Μέσα από τον μόχθο, ο άνθρωπος παύει να είναι παθητικός δέκτης της μοίρας και γίνεται φορέας νοήματος. Το προσωπικό βάρος μετατρέπεται σε κοινόχρηστο αγαθό, καθώς το έργο, μικρό ή μεγάλο, επικοινωνεί με τους άλλους και τους εμπνέει.

Η εύκολη φυγή της διασκέδασης μοιάζει με φάρμακο που απλώς υπνωτίζει τα συμπτώματα. Όμως η ανία επιστρέφει, γιατί δεν έχει χτιστεί κάτι αληθινό. Ο μόχθος, αντίθετα, προσφέρει ρίζες. Ο κόπος που γεννά καρπό μας επιτρέπει να σταθούμε απέναντι στον χρόνο όχι ως καταναλωτές στιγμών, αλλά ως δημιουργοί νοήματος.

Το να «πονάς δημιουργώντας» δεν σημαίνει εξιδανίκευση της οδύνης· σημαίνει αποδοχή ότι ο μόχθος είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ύπαρξης. Ό,τι αξίζει κοστίζει κόπο· κι αυτός ο κόπος, αντί να μας εξαντλεί, μπορεί να γίνει πηγή ελευθερίας και πληρότητας. Εκεί όπου άλλοι βλέπουν βάσανο, ο δημιουργός βλέπει αφορμή.

Σ’ έναν κόσμο που ταλαντεύεται ανάμεσα στην κενότητα της ανίας και στην ψευδαίσθηση της εύκολης χαράς, το απόφθεγμα μας θυμίζει ότι ο δρόμος της δημιουργίας περνά από τον μόχθο. Όχι για να δοξαστεί ο πόνος, αλλά για να μετατραπεί σε έργο με διάρκεια. Έτσι, ο άνθρωπος παύει να χάνεται σε κενές απολαύσεις και βρίσκει την ουσία: ο χρόνος γίνεται γόνιμος, και η ζωή αποκτά βάρος και νόημα.

Δημήτρης Βίκτωρ

Η απόφαση και το μεγαλείο της # 1

Αποφασιστικότης: Η κορυφαία αρετή

Υπάρχουν στιγμές που η πραγματικότητα μοιάζει να σταματά μπροστά μας. Στέκεται ακίνητη, αναμένοντας τη δική μας εντολή. Στιγμές όπου ολόκληρη η ζωή μας συγκεντρώνεται σε μία μόνο επιλογή, σε μία απόφαση, που μπορεί να αλλάξει το μέλλον και, κατ' επέκταση, τον ίδιο τον κόσμο. Στην καρδιά αυτής της στιγμής δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Υπάρχει μόνο η τόλμη του ανθρώπου να δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα.

Στην κρίσιμη στιγμή της απόφασης, το δίλημμα μεταξύ «σωστού» και «λάθους» δεν έχει θέση, γιατί η απόφαση δεν κρίνεται από ηθικούς κώδικες που έπονται. Τη στιγμή εκείνη, το άτομο στέκεται απέναντι στον εαυτό του, γυμνό από κάθε εξωτερικό κριτήριο. Εκεί αποκαλύπτεται η πραγματική ουσία του ανθρώπου. Είναι η στιγμή της απόλυτης αυθεντικότητας: μόνο εσύ, η συνείδησή σου, και η δύναμη να ορίσεις το πεπρωμένο σου.

Κάθε απόφαση είναι πράξη δημιουργίας, καθώς ανοίγει ένα νέο δρόμο στην άβυσσο των δυνατοτήτων. Επιλέγοντας, δημιουργούμε κόσμο· αρνούμενοι να επιλέξουμε, παραμένουμε παθητικοί θεατές ενός κόσμου που άλλοι έχουν σχεδιάσει για μας.

Όταν αποφασίζεις, αλλάζεις το μέλλον. Κάθε πράξη, ακόμα και η πιο μικρή, αντηχεί στην αιωνιότητα, γιατί κάθε απόφαση είναι μια τομή στον χρόνο. Η πράξη σου δημιουργεί κύματα, που αντηχούν πέρα από τον περιορισμένο σου ορίζοντα, επηρεάζοντας ζωές και καταστάσεις που ίσως ποτέ να μην γνωρίσεις.

Έτσι, η αποφασιστικότητα είναι η κορυφαία αρετή του ανθρώπου. Είναι το χαρακτηριστικό που μετατρέπει τον άνθρωπο από απλό παρατηρητή σε ενεργό δημιουργό. Χωρίς αποφασιστικότητα, η ζωή μετατρέπεται σε μια σειρά από ανεκπλήρωτες δυνατότητες, χαμένες ευκαιρίες, και αναξιοποίητα ταλέντα.

Η αποφασιστικότητα έχει το δικό της μεγαλείο, γιατί απαιτεί θάρρος απέναντι στο άγνωστο. Η αποφασιστικότητα είναι, τελικά, υπαρξιακό θάρρος. Δεν φοβάται την ευθύνη του λάθους, ούτε αποζητά τη βεβαιότητα του σωστού. Αντίθετα, αγκαλιάζει τη ριζική αβεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και την καθιστά εργαλείο δημιουργίας.

Η απόφαση δεν είναι ποτέ ουδέτερη, ούτε ποτέ ακίνδυνη. Είναι μια δύναμη που μπορεί να υψώσει ή να καταστρέψει, να ελευθερώσει ή να δεσμεύσει. Όμως, ακόμα και στην καταστροφή, η απόφαση φέρει μέσα της την ουσία της ελευθερίας, γιατί αποτελεί αποτέλεσμα της πιο προσωπικής και αυθεντικής έκφρασης του ανθρώπου: της βούλησής του.

Το μεγαλείο της απόφασης έγκειται στο ότι κάθε επιλογή χαράσσεται στην αιωνιότητα. Δεν υπάρχει ασήμαντη απόφαση, γιατί κάθε πράξη συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός κόσμου που συνεχώς μεταβάλλεται. Αυτό που κάνεις σήμερα θα αντηχεί αύριο, και αυτό το αύριο θα επηρεάσει τη ζωή αμέτρητων άλλων ανθρώπων. Έτσι, κάθε απόφαση είναι μια υπαρξιακή πράξη δημιουργίας που δεν περιορίζεται από χρόνο ή χώρο.

Η απόφαση είναι η απόλυτη πράξη ελευθερίας και αυθεντικότητας. Είναι η στιγμή που αναλαμβάνεις τον πλήρη έλεγχο της ύπαρξής σου και γίνεσαι δημιουργός ενός κόσμου που ποτέ πριν δεν υπήρχε. Είναι το μεγαλείο του ανθρώπου να μπορεί, με μία και μόνη κίνηση της ψυχής, να αλλάξει όχι μόνο τη δική του ζωή, αλλά και την ίδια την ουσία του κόσμου.

Η αποφασιστικότητα, συνεπώς, δεν είναι απλά αρετή. Είναι η κορυφαία αρετή που ανυψώνει τον άνθρωπο πάνω από το πεπρωμένο του, καθιστώντας τον, έστω και στιγμιαία, συμμέτοχο στη δημιουργία της ίδιας της αιωνιότητας.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

« INSIDE ROOMS » - Poem – Recitation: Dimitris Victor

Περί αγάπης, ευτυχίας...

«Η αγάπη, η ευτυχία, είναι για συνηθισμένους ανθρώπους»

Η αγάπη και η ευτυχία δεν αποτελούν ούτε δικαιώματα ούτε αναγκαίες προϋποθέσεις μιας ολοκληρωμένης ύπαρξης. Είναι καταστάσεις παροδικές, εύθραυστες, εξαρτημένες από περιστάσεις που ο άνθρωπος σπανίως ελέγχει. Όποιος τις μετατρέπει σε αυτοσκοπό παραδίδει την ελευθερία του στην αβεβαιότητα των άλλων και στην αυθαιρεσία της τύχης. Η πραγματική αυτοκυριαρχία αρχίζει εκεί όπου παύει η ανάγκη να μας αγαπούν, να μας αποδέχονται, να μας καθησυχάζουν. Διότι ο άνθρωπος που χρειάζεται διαρκώς την ευτυχία για να αντέξει τη ζωή έχει ήδη ομολογήσει την αδυναμία του απέναντί της.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αναζητούν την αλήθεια της ύπαρξης, αλλά ένα ανεκτό καταφύγιο από αυτήν. Ονομάζουν αγάπη την ανάγκη να μη μείνουν μόνοι και ευτυχία την προσωρινή απουσία δυσφορίας. Οικοδομούν σχέσεις, συνήθειες και βεβαιότητες, όχι επειδή ανακάλυψαν κάποιο βαθύτερο νόημα, αλλά επειδή φοβούνται το κενό που θα αντικρίσουν χωρίς αυτές. Η συναισθηματική ασφάλεια γίνεται το υποκατάστατο της εσωτερικής δύναμης. Και η ζωή τους εξαντλείται στην αξιοθρήνητη προσπάθεια να διατηρήσουν ανέπαφο έναν μικρό, βολικό κόσμο, ακόμη κι αν χρειαστεί να θυσιάσουν την αλήθεια για να τον προστατεύσουν.

Υπάρχουν, όμως, υπάρξεις που ασφυκτιούν μέσα σε αυτή τη μετριότητα. Άνθρωποι για τους οποίους η γαλήνη μοιάζει με παραίτηση και η ευτυχία με καλοδιατηρημένη φυλακή. Δεν τους αρκεί να ζήσουν ευχάριστα· απαιτούν να ζήσουν βαθιά, επικίνδυνα, χωρίς τα αναισθητικά της κοινωνικής κανονικότητας. Γνωρίζουν πως η συνείδηση έχει τίμημα και πως όσο περισσότερο διακρίνεις την υποκρισία, τη ματαιότητα και τη γελοιότητα των ανθρώπινων συμβάσεων, τόσο δυσκολότερο γίνεται να συμμετέχεις αμέριμνος στο πανηγύρι τους.

Η συνηθισμένη ευτυχία είναι συχνά μια συμφωνία αμοιβαίας τύφλωσης. Μην αμφισβητείς υπερβολικά, μην αισθάνεσαι υπερβολικά, μην επιθυμείς κάτι που ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια. Συμβιβάσου, χαμογέλα, αγάπησε με μέτρο, ονειρέψου εντός των κοινωνικά αποδεκτών ορίων. Αυτή είναι η κρυφή ηθική της αγέλης: να αποκαλεί αρετή την υποταγή και ωριμότητα την εξάντληση κάθε μεγάλου πάθους. Όποιος αρνείται αυτή τη συμφωνία χαρακτηρίζεται δυστυχισμένος, αλαζόνας ή ανίκανος να αγαπήσει. Η μετριότητα δεν συγχωρεί ποτέ εκείνον που της υπενθυμίζει ότι αποτελεί επιλογή και όχι αναπόφευκτη μοίρα.

Ο άνθρωπος που αρνείται να μικρύνει τον εαυτό του για να χωρέσει στην ευτυχία των πολλών δεν είναι απαραίτητα ανώτερος. Είναι, όμως, περισσότερο εκτεθειμένος. Δεν διαθέτει την πολυτέλεια της αυταπάτης. Προτιμά μια οδυνηρή διαύγεια από μια ευχάριστη πνευματική νάρκωση. Δεν αναζητά κάποιον να συμπληρώσει την ύπαρξή του, διότι θεωρεί προσβολή να αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως μισό άνθρωπο. Και αν αγαπήσει, η αγάπη του δεν θα είναι ικεσία, εξάρτηση ή καταφύγιο, αλλά συνάντηση δύο ανεξάρτητων δυνάμεων που δεν χρειάζεται να ακρωτηριαστούν για να συνυπάρξουν.

Ίσως, λοιπόν, η αγάπη και η ευτυχία να είναι για τους συνηθισμένους ανθρώπους μόνο όταν εκπίπτουν σε παρηγοριά, συνήθεια και αυτάρεσκη ακινησία. Για εκείνον που απαιτεί περισσότερα από την ύπαρξη, καμία ευτυχία δεν αξίζει το τίμημα της αυτοπροδοσίας. Καλύτερα μια μοναξιά γεμάτη συνείδηση παρά μια συντροφικότητα χτισμένη πάνω στον φόβο. Καλύτερα μια ζωή τραχιά, ασυμβίβαστη και ανυπότακτη παρά μια ευτυχισμένη υποδούλωση.

Διότι η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι να πεθάνει κανείς χωρίς να αγαπηθεί ή χωρίς να ευτυχήσει. Είναι να περάσει ολόκληρη τη ζωή του ευτυχισμένος, χωρίς ποτέ να ανακαλύψει πόσο λίγα τόλμησε να υπάρξει.

Δημήτρης Βίκτωρ

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΦΕΥΓΟΥΝ - Ποίημα - Μελοποίηση - Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ ------- - Ερμηνεία: Ευδοξία Ζαφείρα