Τα Μεγάλα Ερωτήματα

Το 99,9% των ειδών που έζησαν ποτέ πάνω στη Γη έχουν εξαφανιστεί.

 Αυτό δεν είναι άποψη.

Δεν είναι φιλοσοφία.

Δεν είναι ιδεολογία.

Είναι γεγονός.

Η ιστορία της ζωής δεν είναι η ιστορία ενός προσεκτικά σχεδιασμένου παραδείσου. Είναι η ιστορία αμέτρητων αποτυχιών, εξαφανίσεων και αδιάκοπης φυσικής επιλογής. Δισεκατομμύρια οργανισμοί γεννήθηκαν μόνο για να πεθάνουν. Ολόκληρα είδη κυριάρχησαν και αφανίστηκαν χωρίς να αφήσουν ίχνος.

 Η φύση δεν φαίνεται να γνωρίζει τι σημαίνει δικαιοσύνη.

Δεν ανταμείβει τους καλούς.

Δεν προστατεύει τους αθώους.

Δεν λυπάται τα παιδιά, τους ασθενείς, τους αδύναμους, τους δυστυχείς.

Απλώς λειτουργεί.

Κι όμως, για αιώνες, ο άνθρωπος επέμενε να βλέπει πίσω από αυτή τη διαδικασία το χέρι μιας ανώτερης διάνοιας.

Αλλά όσο περισσότερο μαθαίναμε για τον κόσμο, τόσο μικρότερος γινόταν ο χώρος για το υπερφυσικό.

Κάποτε αποδίδαμε τους κεραυνούς στους θεούς.

Σήμερα γνωρίζουμε τον ηλεκτρισμό.

Κάποτε αποδίδαμε τις ασθένειες στα δαιμόνια.

Σήμερα γνωρίζουμε τα μικρόβια.

Κάποτε βλέπαμε τη δημιουργία εκεί όπου τώρα βλέπουμε την εξέλιξη.

Κάποτε βλέπαμε θαύματα εκεί όπου τώρα βλέπουμε φυσικούς νόμους.

 

Ο Homo sapiens υπάρχει εδώ και περίπου εκατό χιλιάδες χρόνια.

Για το μεγαλύτερο μέρος αυτής της πορείας έζησε μέσα στην άγνοια.

Παιδιά πέθαιναν πριν ενηλικιωθούν.

Γυναίκες πέθαιναν στη γέννα.

Επιδημίες αφάνιζαν πληθυσμούς.

Λιμοί κατέστρεφαν πολιτισμούς.

 

Και ο ουρανός παρέμενε σιωπηλός.

Όχι για μία δεκαετία.

Όχι για έναν αιώνα.

Για δεκάδες χιλιάδες χρόνια.

 

Καμία θεϊκή αποκάλυψη για τα μικρόβια.

Καμία θεϊκή εξήγηση για τις λοιμώξεις.

Καμία θεϊκή γνώση για τα εμβόλια.

 

Τις απαντήσεις τις βρήκαν άνθρωποι.

Άνθρωποι που αμφισβήτησαν.

Άνθρωποι που παρατήρησαν.

Άνθρωποι που πειραματίστηκαν.

Άνθρωποι που αποφάσισαν να εξηγήσουν τον Κόσμο με την λογική.

 

Η πρόοδος δεν ήρθε από την προσευχή.

Ήρθε από την έρευνα.

Δεν ήρθε από την πίστη.

Ήρθε από την αμφιβολία.

Ο Νίτσε έγραψε ότι «ο Θεός πέθανε».

Δεν εννοούσε ότι κάποιο ουράνιο ον έπαψε να υπάρχει.

Εννοούσε ότι ο άνθρωπος έπαψε να χρειάζεται τον Θεό ως εξήγηση του κόσμου.

Η επιστήμη άνοιγε συνεχώς νέους ορίζοντες και οι παλιές βεβαιότητες υποχωρούσαν.

Όμως η εξαφάνιση του Θεού ως εξήγησης δημιούργησε ένα νέο πρόβλημα:

Το κενό.

 

Αν δεν υπάρχει θεϊκό σχέδιο, τότε δεν υπάρχει προκαθορισμένος σκοπός.

Αν δεν υπάρχει κοσμική δικαιοσύνη, τότε η ευθύνη πέφτει επάνω μας.

Αν δεν υπάρχει υπερφυσικός νομοθέτης, τότε εμείς οφείλουμε να δημιουργήσουμε τις αξίες μας.

 

Και αυτό είναι πολύ πιο τρομακτικό από την πίστη.

Γιατί σημαίνει ότι είμαστε μόνοι.

Μόνοι μέσα σε ένα σύμπαν που δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για εμάς.

Ένα σύμπαν όπου τα άστρα γεννιούνται και πεθαίνουν αδιάφορα.

Όπου οι γαλαξίες συγκρούονται χωρίς σκοπό.

Όπου η ζωή είναι ένα σύντομο επεισόδιο ανάμεσα σε δύο απεραντοσύνες σιωπής.

Κι όμως…

Μέσα σε αυτή τη σιωπή εμφανίστηκε κάτι παράξενο.

Η συνείδηση.

 

Ένα ον που μπορεί να κοιτάζει το σύμπαν και να αναρωτιέται για το νόημά του.

Ίσως αυτό να είναι το πραγματικό θαύμα.

Όχι ότι δημιουργηθήκαμε από θεούς.

Αλλά ότι, χωρίς θεούς, καταφέραμε να αναζητούμε την αλήθεια.

Όχι ότι υπάρχει κάποιο έτοιμο νόημα.

Αλλά ότι έχουμε την δύναμη να το δημιουργούμε.

 

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Θεός δικαιολογεί τον πόνο.

Το ερώτημα είναι αν ο άνθρωπος έχει το θάρρος να κοιτάξει τον πόνο κατάματα, χωρίς να εφεύρει παρηγορητικούς μύθους.

Γιατί η ωριμότητα αρχίζει όταν σταματάμε να ζητάμε από το σύμπαν να μας εξηγήσει τον εαυτό του.

Και αρχίζουμε εμείς να τον εξηγούμε.

Γιατί οι μεγάλες ερωτήσεις δεν είναι επικίνδυνες.

Επικίνδυνο είναι να φοβηθούμε τις απαντήσεις τους.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

 

Περί πραγματικότητας

«Απλά κοιτάζουμε και η πραγματικότητα αλλάζει»

Απλά κοιτάζουμε και η πραγματικότητα αλλάζει. Όχι επειδή το βλέμμα μας κατέχει μαγικές δυνάμεις, ούτε επειδή ο κόσμος είναι εύπλαστος σαν κερί στα χέρια της επιθυμίας μας. Αλλά επειδή το να κοιτάζεις δεν είναι ποτέ μια αθώα πράξη. Το βλέμμα είναι στάση απέναντι στο υπάρχον. Είναι η πρώτη εσωτερική συγκατάθεση ή άρνηση. Πριν ακόμη μιλήσουμε, πριν ακόμη πράξουμε, πριν ακόμη αποφασίσουμε, έχουμε ήδη τοποθετηθεί απέναντι στον κόσμο με τον τρόπο που τον αντικρίζουμε. Η πραγματικότητα δεν αλλάζει πρώτα έξω· αλλάζει μέσα στην κρίση μας. Και αυτή η εσωτερική μεταβολή είναι συχνά η αρχή κάθε εξωτερικής αλλαγής.

Ο άνθρωπος που βλέπει ένα εμπόδιο ως συμφορά, ζει ήδη μέσα στη συμφορά. Ο άνθρωπος που το βλέπει ως δοκιμασία, στέκεται ήδη λίγο ψηλότερα από αυτήν. Το ίδιο γεγονός, η ίδια απώλεια, η ίδια σιωπή, η ίδια νύχτα, μπορούν να γίνουν κατάρα ή άσκηση, φυλακή ή σχολείο. Δεν είναι το πράγμα μόνο του που μας συνθλίβει, αλλά η μορφή που του δίνουμε μέσα μας. Το βλέμμα μας δεν δημιουργεί το γεγονός, αλλά δημιουργεί τη σχέση μας μαζί του. Και η σχέση αυτή είναι η πραγματικότητα που τελικά κατοικούμε.

Κοιτάζουμε, λοιπόν, και αλλάζει ο κόσμος, επειδή αλλάζει το μέτρο με το οποίο τον δεχόμαστε. Όταν βλέπουμε με φόβο, όλα μεγαλώνουν απειλητικά. Όταν βλέπουμε με θυμό, όλα γίνονται προσβολή. Όταν βλέπουμε με ματαιοδοξία, όλα γίνονται καθρέφτες που είτε μας κολακεύουν είτε μας ταπεινώνουν. Μα όταν βλέπουμε με καθαρότητα, τα πράγματα αρχίζουν να επιστρέφουν στο μέγεθός τους. Το ασήμαντο παύει να απαιτεί λατρεία. Το αναπόφευκτο παύει να ζητά την άδειά μας. Το πρόσκαιρο παύει να παριστάνει το αιώνιο. Και τότε η πραγματικότητα δεν γίνεται πιο εύκολη· γίνεται πιο αληθινή.

Όμως υπάρχει και ένα άλλο βλέμμα, πιο επικίνδυνο, πιο δημιουργικό, πιο απείθαρχο. Δεν αρκείται να αποδέχεται τον κόσμο με γαλήνη· θέλει να τον ξαναβαπτίσει. Δεν κοιτάζει τα πράγματα για να τα υπομείνει, αλλά για να τα μεταμορφώσει. Αυτό το βλέμμα δεν είναι παρηγοριά· είναι φωτιά. Βλέπει την πέτρα και δεν λέει μόνο «υπάρχει»· λέει «τι μπορεί να γίνει;». Βλέπει το σκοτάδι και δεν ζητά απλώς να το αντέξει· αναρωτιέται ποια αστραπή μπορεί να γεννηθεί μέσα του. Βλέπει τον άνθρωπο όχι ως τελειωμένο πλάσμα, αλλά ως γέφυρα, ως υλικό, ως υπόσχεση που ακόμη δεν τόλμησε να εκπληρωθεί.

Εδώ το βλέμμα γίνεται δύναμη ερμηνείας. Και όποιος ερμηνεύει βαθιά, δημιουργεί. Διότι ο κόσμος δεν μας προσφέρεται έτοιμος, σαν νόημα ολοκληρωμένο. Μας δίνεται σαν ύλη άγρια, αντιφατική, σκληρή, πολλές φορές παράλογη. Το νόημα δεν το βρίσκουμε πάντα· συχνά το επιβάλλουμε. Όχι με ψεύδος, αλλά με δημιουργική τόλμη. Ο αδύναμος κοιτάζει την άβυσσο και ζητά να εξαφανιστεί. Ο δυνατός την κοιτάζει και την αναγκάζει να γίνει βάθος. Ο ένας βλέπει τέλος· ο άλλος βλέπει πέρασμα. Ο ένας γονατίζει μπροστά στο γεγονός· ο άλλος το αρπάζει και το κάνει μοίρα του.

Αυτό σημαίνει πως η πραγματικότητα αλλάζει όχι μόνο όταν την παρατηρούμε, αλλά όταν το βλέμμα μας παύει να είναι παθητικό. Το βλέμμα που απλώς καταγράφει είναι μάτι υπηρέτη. Το βλέμμα που αξιολογεί, διαλέγει, απορρίπτει, υψώνει, καταστρέφει και ξαναχτίζει, είναι μάτι δημιουργού. Δεν υπάρχει ουδέτερη θέαση. Κάθε ματιά είναι μια κρυφή απόφαση για το τι αξίζει να υπάρχει, τι αξίζει να πεθάνει, τι αξίζει να γεννηθεί.

Έτσι, το απόφθεγμα δεν λέει πως ο κόσμος αλλάζει επειδή τον κοιτάμε επιπόλαια. Λέει πως ο κόσμος αλλάζει όταν το βλέμμα μας αποκτά βάρος, συνείδηση, ένταση, βούληση. Η πραγματικότητα δεν είναι μόνο αυτό που συμβαίνει· είναι και το ύψος από το οποίο το αντικρίζουμε. Και ίσως ο άνθρωπος αρχίζει πραγματικά να ελευθερώνεται τη στιγμή που καταλαβαίνει πως δεν είναι απλώς θεατής του κόσμου, αλλά ο πρώτος τεχνίτης της σημασίας του.

Τότε, όταν καταλαβαίνει πως βλέπει με τον νου…

Δημήτρης Βίκτωρ

 

"Το Κάλλος και το Σφρίγος της Φρίκης" - Ποίημα και απαγγελία : Δημήτρη...

"Αριστοτέλους & Αλεξάνδρου" -- Ποίημα και απαγγελία: Δημήτρης Βίκτωρ

"ARISTOTLE’S & GREAT ALEXANDER’S" – Poem and Recitation: Dimitris Victor...

" ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ & ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ " - Ποίημα του Δ. Βίκτωρ - Απαγγέλλει ο ίδιος

Περί θαύματος και αποχαιρετισμού των πάντων

«Κάθε στιγμή είναι συμμετοχή στο θαύμα. Κάθε μέρα είναι αποχαιρετισμός στα πάντα»

Η φράση αυτή συμπυκνώνει δύο μεγάλες αλήθειες της ανθρώπινης εμπειρίας. Από τη μια, αναφέρεται στο «θαύμα» που εμπεριέχει κάθε στιγμή, κι από την άλλη, μιλά για τον διαρκή «αποχαιρετισμό» που φέρνει μαζί του το πέρασμα του χρόνου. Αυτός ο διττός χαρακτήρας εκφράζει την αέναη εναλλαγή ανάμεσα στην ομορφιά της ύπαρξης και τη φθορά της.

Σε κάθε δευτερόλεπτο της ζωής μας, κρύβεται ένα είδος θαύματος, το οποίο συχνά παραβλέπουμε. Είναι η μοναδικότητα αυτής της στιγμής, η αίσθηση της ζωντάνιας, η αναπνοή, η επικοινωνία με τους άλλους, η δυνατότητα να αισθανθούμε, να σκεφτούμε, να φανταστούμε. Όλα αυτά, όταν τα παρατηρήσουμε με νηφαλιότητα, φανερώνουν τη μαγεία που διαπερνά την καθημερινότητα.

Πέρα από οποιαδήποτε θρησκευτική ή υπερφυσική διάσταση, το «θαύμα» εδώ μπορεί να ερμηνευτεί φιλοσοφικά ως η άπειρη πολυπλοκότητα του κόσμου. Κάθε μας βλέμμα, κίνηση ή σκέψη είναι αποτέλεσμα εκατομμυρίων αόρατων αλυσίδων αιτίου-αποτελέσματος. Όταν το αντιληφθούμε, μπορούμε να νιώσουμε βαθιά ευγνωμοσύνη που υπάρχουμε και συμμετέχουμε σε κάτι τόσο θεμελιώδες.

Εφόσον ζούμε μέσα στον χρόνο, οτιδήποτε εμφανίζεται και ανθίζει, αργά ή γρήγορα δύει. Κάθε μέρα, συμβολικά και κυριολεκτικά, κλείνει έναν κύκλο. Σηματοδοτεί το τέλος όσων ζήσαμε, αισθανθήκαμε, ελπίσαμε ή φοβηθήκαμε μέχρι τη δύση του ηλίου. Οι «αποχαιρετισμοί» αυτοί δεν είναι απαραίτητα δραματικοί ή τραγικοί· είναι όμως αναπόφευκτοι.

Ο αποχαιρετισμός στα πάντα μάς υπενθυμίζει την περατότητα της ζωής, τη φθαρτότητα όλων των πραγμάτων. Είναι μια διαρκής υπενθύμιση να μην προσκολλόμαστε σε ό,τι θεωρούμε σταθερό, γιατί τίποτα δεν είναι πραγματικά αμετάβλητο. Μέσα από αυτό το καθημερινό «αντίο», έρχεται η επίγνωση ότι δεν μπορούμε να κρατήσουμε τίποτα για πάντα. Μπορούμε, όμως, να τιμήσουμε αυτό που ζήσαμε, διότι γνωρίζουμε πως αργά ή γρήγορα θα το αποχαιρετήσουμε.

Η ταυτόχρονη ύπαρξη του «θαύματος» και του «αποχαιρετισμού» λειτουργεί σαν μια φιλοσοφική υπενθύμιση ότι στη ζωή δεν υπάρχουν μόνο αμιγείς χαρές ή λύπες—υπάρχει πάντοτε ένα μωσαϊκό εμπειριών που διαδέχονται η μία την άλλη. Το παροδικό της ζωής, η φθορά, λειτουργεί ως υπόβαθρο που κάνει το «θαύμα» ακόμα πιο έντονο. Κι από την άλλη, η επίγνωση του θαύματος δίνει νόημα στο γεγονός ότι θα χρειαστεί να πούμε «αντίο» σε όσα αγαπήσαμε.

Οι δυο αυτές δυνάμεις—η δημιουργική και η φθαρτική—δεν είναι αντίθετες μεταξύ τους, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται. Χωρίς το φθαρτό, δεν θα μπορούσαμε να εκτιμήσουμε το πολύτιμο της στιγμής. Χωρίς το θαύμα, ο αποχαιρετισμός θα ήταν ίσως ανυπόφορος.

Η συγκεκριμένη αντίληψη του χρόνου και της εμπειρίας είναι παρούσα σε διάφορες φιλοσοφικές και πνευματικές παραδόσεις. Οι Στωικοί, για παράδειγμα, τονίζουν τη σημασία της εσωτερικής γαλήνης μπροστά στη διαρκή μεταβολή. Οι βουδιστικές διδασκαλίες υπενθυμίζουν τη ματαιότητα της προσκόλλησης, αφού η πραγματικότητα είναι συνεχής ροή. Εδώ, το αποφθεγματικό «κάθε στιγμή είναι συμμετοχή στο θαύμα» αντηχεί με την προσεκτική παρατήρηση του παρόντος, ενώ το «κάθε μέρα είναι αποχαιρετισμός στα πάντα» συνοψίζει το εφήμερο της ύπαρξης.

Στρέφουμε την προσοχή μας στα μικρά, απλά πράγματα, όπως η αναπνοή, το φως του ήλιου, η επικοινωνία. Μέσα σε αυτά, ανακαλύπτουμε το «θαύμα» που πολλές φορές αγνοούμε.
Αναγνωρίζουμε ότι κάθε μέρα κλείνει έναν κύκλο—συμβολικά αποχαιρετούμε όσα ζήσαμε. Με αυτή την υπενθύμιση, επιλέγουμε να ζήσουμε με λιγότερες τύψεις και περισσότερη ευγνωμοσύνη.
Απελευθερωνόμαστε από την προσπάθεια να κρατήσουμε τα πάντα αμετάβλητα. Η ζωή ρέει, κι εμείς μαζί της, απολαμβάνοντας όσα φέρνει το παρόν.

Συνοψίζοντας, ο συνδυασμός του θαύματος της στιγμής και του καθημερινού αποχαιρετισμού αναδεικνύει πόσο βαθιά και πολύπλοκη είναι η ζωή. Η επίγνωση της παροδικότητας μάς ωθεί να ανακαλύψουμε τη μαγεία μέσα στο παρόν και να προσεγγίσουμε την ύπαρξή μας με ανοιχτή καρδιά και νου. Έτσι, κάθε στιγμή γίνεται πολύτιμη· γίνεται ένα αληθινό θαύμα, ακόμα κι αν ξέρουμε ότι αργά ή γρήγορα θα το αποχαιρετήσουμε.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

" Δάκρυα στην γειτονιά " -- Ποίημα - Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ -- Ερμηνεία: Δόμνα Περάνθη

 

Δάκρυα στην γειτονιά

 Δάκρυα κυλούν στη γειτονιά, κλάματα θα ηχήσουν

τρέχουν ζωγράφοι να τα δουν να τ’ αποθανατίσουν

μαζεύονται οι ποιητές να γράψουν λίγους στίχους

κι οι μουσικοί με όργανα συνθέσεις να αρχίσουν.

 

Είναι νωρίς για όλα αυτά μόλις θα ξεκινήσουν

στα τρυφερά τα μάγουλα μικρές πηγές ν’ ανοίξουν

γυαλίζει μες στο πρώτο φως η ουσία και θολώνει

την όραση που το μυαλό κάνει πως διορθώνει.

 

Μοίρα δεν παίζει ακόμη εδώ ή μάλλον τώρα αρχίζει

κρυμμένη είναι στη γωνιά τα δάκρυα ζυγίζει

θα δώσει λίγα της χαράς καθώς η αυλαία ανοίγει

θα κρύψει τα υπόλοιπα στις λύπες να τοκίζει.

 

Φθάνουνε κάτι έρωτες ζητούν δάκρυα μερίδα

τα παίρνουν τα χαρίζουνε τα χύνουν με φροντίδα

τα στύβουν τα στραγγίζουνε τ’ αφήνουν λερωμένα

τις νύχτες στα παπλώματα υγρά και στεγνωμένα.

 

Το έργο συνεχίζεται επικρατεί αγωνία

όλη η δράση παίζεται σε μια μικρή γωνία

έρχονται οι απώλειες, ζητούνε τα δικά τους

τα παίρνουν εκβιαστικά τα βάζουνε σιμά τους.

 

Γρήγορα κλείνει η σκηνή σαν νάφθασε η ώρα

ο χρόνος πάλι κύλισε γρήγορα ήρθε η μπόρα

η μοίρα μέσα σε βροχή άδειασε τα στερνά της

κι έφυγε δίχως δάκρυα στα μάτια τα δικά της.

 

Τέλειωσε ο χρόνος είναι αργά είν’ όλοι κουρασμένοι

τώρα οι ζωγράφοι είν' σκυφτοί στα χρώματα δοσμένοι

οι τραγωδοί σε πάπυρους γράφουν του τέλους στίχους

κι οι μουσικοί με τα πνευστά πνίγουν δακρύων ήχους.

 

 

Δημήτρης Βίκτωρ

Οκτώβριος/2015

 

Περί πίστης και καλού ανθρώπου

«Δεν έχεις ανάγκη πίστη σε κάποιον Θεό για να γίνεις καλύτερος άνθρωπος»

Η βελτίωση του ανθρώπου δεν αρχίζει από τον ουρανό, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο στέκεται απέναντι στον εαυτό του, στους άλλους και στα γεγονότα που δεν μπορεί να ελέγξει. Ο άνθρωπος γίνεται καλύτερος όταν μαθαίνει να κυβερνά τις αντιδράσεις του, να μην παραδίνεται στο θυμό, στη μικρότητα, στη ζήλια, στην αδικία που γεννιέται μέσα του πριν ακόμη γίνει πράξη. Η αρετή δεν χρειάζεται μάρτυρα για να υπάρξει. Δεν χρειάζεται βλέμμα θεϊκό για να αποκτήσει αξία. Αν είναι αληθινή, αρκείται στη σιωπηλή της δύναμη.

Το να πράττεις το σωστό επειδή φοβάσαι τιμωρία ή επειδή προσδοκάς ανταμοιβή είναι ακόμη μια μορφή συναλλαγής. Δεν είναι καθαρή ηθική· είναι υπολογισμός. Ο καλύτερος άνθρωπος δεν είναι εκείνος που υπακούει από φόβο, αλλά εκείνος που κατανοεί. Που βλέπει πως η αδικία παραμορφώνει πρώτα αυτόν που την πράττει. Πως το ψέμα μικραίνει την ψυχή πριν ακόμη βλάψει τον άλλον. Πως η κακία, όσο κι αν ντύνεται με επιτυχία, αφήνει μέσα της μια φτώχεια ανυπόφορη. Η ηθική ωριμότητα αρχίζει όταν ο άνθρωπος παύει να ζητά εξωτερική επιτήρηση και γίνεται ο ίδιος ο φύλακας του εαυτού του.

Δεν είναι ανάγκη να πιστεύεις σε μια υπερβατική δύναμη για να αγαπάς, να συγχωρείς, να βοηθάς, να σέβεσαι τον πόνο του άλλου. Η συμπόνια δεν είναι ιδιοκτησία καμίας θεολογίας. Είναι βαθιά ανθρώπινη δυνατότητα, γεννημένη από την επίγνωση ότι όλοι είμαστε ευάλωτοι, περαστικοί, εκτεθειμένοι στην απώλεια. Όποιος έχει καταλάβει πραγματικά τη θνητότητά του δεν χρειάζεται εντολή για να γίνει ευγενής. Ξέρει ότι ο χρόνος είναι λίγος, ότι οι άνθρωποι είναι εύθραυστοι, ότι κάθε πράξη αφήνει αποτύπωμα στον κόσμο, ακόμη κι όταν κανείς δεν την καταγράφει.

Η πίστη μπορεί για κάποιους να γίνει δρόμος παρηγοριάς, πειθαρχίας ή ελπίδας. Όμως δεν είναι ο μοναδικός δρόμος προς την καλοσύνη. Το να αρνείται κανείς αυτή την αλήθεια είναι σαν να λέει ότι ο άνθρωπος από μόνος του είναι ανίκανος για μεγαλείο, ότι χρειάζεται πάντοτε ένα αόρατο χέρι για να μη βυθιστεί στο σκοτάδι. Μα αυτό υποτιμά την ανθρώπινη συνείδηση. Υποτιμά τη δύναμη της σκέψης, της εμπειρίας, της παιδείας, της αυτογνωσίας. Ο άνθρωπος μπορεί να γίνει καλύτερος όχι επειδή του το επιβάλλουν, αλλά επειδή επιλέγει να υπερβεί την κατώτερη εκδοχή του.

Και εδώ αρχίζει η πιο σκληρή, η πιο δημιουργική αλήθεια: ο άνθρωπος που δεν στηρίζεται σε Θεό δεν απαλλάσσεται από την ευθύνη· αντιθέτως, τη σηκώνει ολόκληρη. Δεν μπορεί να μεταθέσει το βάρος της ύπαρξής του σε ουράνιες εντολές. Δεν μπορεί να πει «έτσι μου είπαν», «έτσι γράφτηκε», «έτσι προστάχθηκε». Πρέπει να σταθεί γυμνός μπροστά στο χάος και να δημιουργήσει νόημα. Πρέπει να γίνει νομοθέτης του εαυτού του, όχι με αλαζονεία, αλλά με δύναμη. Να πλάσει αξίες που δεν θα είναι δανεικές, ούτε φορεμένες σαν παλιά ρούχα, αλλά κερδισμένες μέσα από πάλη.

Το να γίνεις καλύτερος άνθρωπος χωρίς πίστη σε Θεό είναι δυσκολότερο, γιατί δεν έχεις έτοιμο καταφύγιο. Δεν έχεις τελική εγγύηση ότι το καλό θα ανταμειφθεί ή ότι η αδικία θα τιμωρηθεί. Κι όμως, ακριβώς εκεί δοκιμάζεται η αξία σου. Να είσαι δίκαιος σε έναν κόσμο που δεν υπόσχεται δικαιοσύνη. Να είσαι γενναιόδωρος χωρίς βεβαιότητα ανταπόδοσης. Να αγαπάς χωρίς μεταφυσικό συμβόλαιο. Να στέκεσαι όρθιος όχι επειδή κάποιος σε βλέπει από ψηλά, αλλά επειδή εσύ δεν αντέχεις να σε δεις χαμηλωμένο.

Η αληθινή ανύψωση του ανθρώπου δεν βρίσκεται στην υποταγή, αλλά στη μεταμόρφωση. Να πάρεις το ένστικτο και να το κάνεις δημιουργία. Να πάρεις τον πόνο και να τον κάνεις βάθος. Να πάρεις την μοναξιά και να την κάνεις ελευθερία. Να πάρεις την αμφιβολία και να την κάνεις καθαρό βλέμμα. Δεν χρειάζεται να πιστεύεις σε Θεό για να γίνεις καλύτερος άνθρωπος· χρειάζεται να πιστέψεις ότι είσαι υπεύθυνος για το τι θα κάνεις με την ύπαρξή σου. Και αυτή η ευθύνη, όταν την αντέξεις, μπορεί να γίνει η πιο υψηλή μορφή αξιοπρέπειας… Μακριά από κάθε συναλλαγή υποκρισίας…

Δημήτρης Βίκτωρ

 

ΕΝΑ ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΟ " - Ποίημα - Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ -- Ερμηνεία: Αβρότονον Ρηγάτου

 

Ένα αγριολούλουδο

 

Ένα αγριολούλουδο, μόνο και κανενός

ούτε αγάπης, έρωτα, φιλίας, προδοσίας

απώλειας ή χωρισμού, πένθους ή ευτυχίας

 

με ρίζες νάμουν δυνατές ν’ αντέχω τους ανέμους

να νιώθω τα σκιρτήματα της γης και τους σφυγμούς

κλέβοντας την ενέργεια των άστρων του απείρου

 

κάθε αυγή να λούζομαι ξανά μέσα στο φως

σ’ έρωτα με τις μέλισσες μ’ αρώματα ονείρου

καρτερικά να νοσταλγώ το κλάμα της βροχής

το σούρουπο σε ορίζοντα ρέμβης να ξαποσταίνω

 

μόνο να βασανίζομαι χωρίς να υπάρχει στόχος

με τέλος μου περήφανο χωρίς φόβο και θλίψη

δροσιά η ευγνωμοσύνη μου στο δώρο της ζωής

γέρνοντας με υπόκλιση στο αιώνιο αεράκι…

 

Ένα αγριολούλουδο
μόνο και κανενός…

 

 

Δημήτρης Βίκτωρ
Απρίλιος/2020

 

"Η ΦΥΛΑΚΗ ΜΟΥ" ----- Ποίημα - Απαγγελία: Δημήτρης Βίκτωρ

Απόνερα της Αλώσεως – (Μάιος 1453)

Μα πόσα γράφτηκαν γι’ αυτήν την Άλωση!

Φαντάσου να επρόκειτο και για Ελληνική υπόθεση!

Θρηνούν ακόμα κάτι Έλληνες για αυτό το σκουπίδι της ιστορίας, το Βυζάντιο.

Όσο το ψάχνεις τόσο και λυπάσαι, όχι για την Άλωση καθαυτή, αλλά για τους ανθρώπους που σχετίζονται με το γεγονός και τις πράξεις τους.

Να ένα ακόμα καθοριστικό:

Οι πατριωτάρες της χρεωκοπημένης Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, (που ονομάστηκε κάποια στιγμή αργότερα Βυζαντινή), οι πιστοί ορθόδοξοι ελέω θεού χριστιανοί, οι προύχοντες που είχαν την δύναμη και το χρήμα, κατάφεραν να παίξουν τον ρόλο τους για την χρεωκοπία και την τελική πτώση.

Πολύ πριν, έβγαλαν τα χρήματά τους στην Βενετία, που την εποχή εκείνη δημιουργούνταν τράπεζες.

Εκτός αυτού γίνονταν και πολίτες του εξωτερικού με χαρτί που πλήρωναν στους Βενετούς. Έτσι κατάφερναν να μην πληρώνουν καθόλου φόρους.

Οπότε τα τελευταία χρόνια, τα δημόσια ταμεία ήταν εντελώς άδεια και δεν υπήρχε και τρόπος για εισπράξεις.

Εκείνος ο Ούγγρος, ο Ουρβανός που έφτιαξε το μεγάλο το κανόνι αργότερα για τον Μωάμεθ τον Πορθητή, πρώτα πήγε στον Κωνσταντίνο Πλαιολόγο και του πρότεινε την κατασκευή.
«Θα σου φτιάξω μία κανονάρα που με δυό βολές θα εξαφανίσεις τον στρατό του Μωάμεθ», είπε στον άφραγκο αυτοκράτορα.
Κι εκείνος ο δυστυχής του απάντησε, «Δεν έχω μία».

Πως να έχει, αφού τα φράγκα των πιστών του υπηκόων είχαν κάνει προ πολλού φτερά;

Έτσι ο Ουρβανός πήγε στον Μωάμεθ και του είπε τα ίδια.

Κι εκείνος του απάντησε: «Και το ρωτάς; Προχώρα μεγάλε…»

Μπάμ, το κανόνι μία… Μπάμ το κανόνι δεύτερη… Μπάμ το κανόνι τρίτη… Πάει το τείχος!

 Άνοιξε μια τρυπάρα, Να!

Στην τέταρτο Μπάμ, ανατινάχτηκε και το ίδιο το κανόνι και πάει και ο Ουρβανός!
Αλλά η τρύπα είχε ανοιχτεί.

Οι πολιορκημένοι κοίταζαν και χάζεψαν και αφαιρέθηκαν.

Και, ναι! Ξέχασαν ανοιχτή την κερκόπορτα!
Μάλλον από εκεί είχαν βγάλει τα τελευταία τους λεφτά οι πιστοί χριστιανοί της Πόλης.

Έτσι, ατυχώς ….Εάλω…!

Εάλω η Πίστις και όλα τα σχετικά…!

 

Δημήτρης Βίκτωρ

 

Περί ασχήμιας και μοναξιάς

« Όσοι σκορπούν ασχήμια γύρω τους, σκορπούν την μοναξιά »

Υπάρχει μέσα στον άνθρωπο μια αθόρυβη ευθύνη: να μην αφήνει το εσωτερικό του χάος να γίνεται κλίμα για τους άλλους. Δεν είμαστε μόνο ό,τι σκεφτόμαστε, ούτε μόνο ό,τι πράττουμε όταν μας βλέπουν· είμαστε και η ατμόσφαιρα που εκπέμπουμε, το βάρος ή η ελαφρότητα που αφήνουμε πίσω μας, το ίχνος που χαράζει η παρουσία μας στον χώρο των άλλων. Εκείνος που σκορπά ασχήμια γύρω του δεν βλάπτει απλώς την αισθητική του κόσμου· τραυματίζει την εμπιστοσύνη, διαβρώνει την τρυφερότητα, κάνει τους ανθρώπους να μαζεύονται μέσα τους σαν ζώα που φοβήθηκαν. Και όταν ο άνθρωπος φοβάται να ανοιχτεί, αρχίζει η μοναξιά.

Η ασχήμια εδώ δεν είναι η εξωτερική μορφή, ούτε η ατέλεια του σώματος, ούτε η φυσική φθορά που συνοδεύει κάθε ζωντανό πλάσμα. Η ασχήμια είναι τρόπος ύπαρξης. Είναι ο φθόνος που μεταμφιέζεται σε κριτική, η χαιρεκακία που παρουσιάζεται ως εξυπνάδα, η αγένεια που βαφτίζεται ειλικρίνεια, η μικρότητα που ζητά να κυβερνήσει το βλέμμα. Είναι εκείνη η εσωτερική παραμόρφωση που δεν αντέχει την ομορφιά, επειδή η ομορφιά τής θυμίζει ό,τι δεν κατόρθωσε να γίνει. Όποιος δεν έχει συμφιλιωθεί με τον εαυτό του, συχνά επιχειρεί να κάνει τον κόσμο ανυπόφορο, για να μη νιώθει μόνος μέσα στην ανυποφορία του.

Ο άνθρωπος όμως δεν εξουσιάζει πάντα τα γεγονότα· εξουσιάζει, όσο μπορεί, τη στάση του απέναντί τους. Μπορεί να πληγωθεί χωρίς να γίνει πληγή για τους άλλους. Μπορεί να αδικηθεί χωρίς να μετατρέψει την αδικία σε μόνιμη γλώσσα. Μπορεί να κουβαλά σκοτάδι χωρίς να το εκτοξεύει σαν δηλητήριο. Αυτή είναι μία από τις πιο δύσκολες μορφές αξιοπρέπειας: να μη μεταδίδεις το κακό που υπέστης. Να σταματάς επάνω σου την αλυσίδα της ασχήμιας. Να λες: μέχρι εδώ. Από εδώ και πέρα, δεν θα γίνω ο αγωγός του πόνου που μου παραδόθηκε.

Διότι η ασχήμια που σκορπίζεται δεν μένει ποτέ ουδέτερη. Κάνει τον άλλον να αποσυρθεί. Να μη μιλήσει. Να μην εμπιστευθεί. Να μην ανθίσει. Ένα βλέμμα περιφρόνησης μπορεί να κλείσει έναν άνθρωπο για χρόνια. Μια φράση απαξίωσης μπορεί να γίνει εσωτερικός νόμος. Μια συνεχής ατμόσφαιρα ειρωνείας μπορεί να πείσει την ψυχή ότι είναι ασφαλέστερο να σωπάσει. Έτσι γεννιέται η μοναξιά: όχι πάντοτε από την απουσία ανθρώπων, αλλά από την απουσία χώρου μέσα στους ανθρώπους. Μπορεί να στέκεσαι ανάμεσα σε πλήθος και να είσαι μόνος, επειδή κανείς γύρω σου δεν αφήνει περιθώριο να υπάρξεις αληθινά.

Και όμως, υπάρχει και μια πιο βαθιά ανάγνωση. Εκείνος που σκορπά ασχήμια, πριν απομονώσει τους άλλους, έχει ήδη απομονωθεί ο ίδιος από την πηγή της ζωής. Δεν αντέχει την υπέρβαση, δεν αντέχει την έξαρση, δεν αντέχει το βλέμμα που λέει «ναι» στην ύπαρξη. Η ψυχή του έχει γίνει υπόγειο, και επειδή δεν μπορεί να ανέβει στο φως, κατηγορεί το φως ως ψεύτικο. Έτσι ο μίζερος άνθρωπος πολεμά την ομορφιά όχι επειδή είναι δυνατός, αλλά επειδή η ομορφιά τον ξεσκεπάζει. Η ομορφιά απαιτεί γενναιοδωρία, πλεόνασμα, τόλμη· η ασχήμια απαιτεί μόνο στέρηση.

Ο δημιουργικός άνθρωπος, αντίθετα, δεν αρνείται το χάος του· το μεταπλάθει. Παίρνει την οδύνη και την κάνει μορφή, τη μοναξιά και την κάνει βάθος, την πληγή και την κάνει άνοιγμα προς έναν πιο υψηλό εαυτό. Δεν ζητά να μικρύνει τους άλλους για να φανεί· δημιουργεί ύψος. Δεν σκορπά ασχήμια, γιατί δεν θέλει να κατοικήσει σε χαμηλό κόσμο. Ξέρει πως ό,τι ρίχνει γύρω του θα γίνει τελικά το τοπίο μέσα στο οποίο θα αναγκαστεί να ζήσει. Αν πετάς αγκάθια, θα περπατήσεις σε αγκάθια. Αν σπέρνεις περιφρόνηση, θα θερίσεις απόσταση.

Το απόφθεγμα, λοιπόν, δεν είναι απλώς ηθική παρατήρηση· είναι νόμος της ύπαρξης. Η ασχήμια δημιουργεί ερήμους. Η ομορφιά δημιουργεί συναντήσεις. Όποιος σκορπά ασχήμια, χτίζει αόρατους τοίχους και ύστερα απορεί που δεν τον πλησιάζει κανείς. Όμως η μοναξιά που τον κυκλώνει δεν είναι τιμωρία από τον κόσμο· είναι η επιστροφή του ίδιου του δώρου που πρόσφερε. Γιατί ο κόσμος, με έναν τρόπο μυστικό αλλά αμείλικτο, μάς επιστρέφει την ποιότητα της παρουσίας μας.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

" ΠΟΙΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΙΚΤΩΡ " - Ποίημα: Δημήτρης Βίκτωρ

Ποίημα για τον Βίκτωρ  (24 Μαΐου, 2045 μ.)

Πέθανε ο Βίκτωρ ξαφνικά μόνος μέσα στη νύχτα.
Πλήρης ως ήταν ημερών, δίκαιος ο χαμός του.
Μαζεύτηκαν οι φίλοι κι απομείναντες γνωστοί
σε συνοδεία να συμπράξουν στο καθήκον
μνήμης να δώσουν ύστατο χαιρετισμό.
 
Αυτός τα έγραψε όλα σε χαρτί περγαμηνής
αρνούμενος κάθε είδους τελετής
μόνο μια μάζωξη απλή και ταπεινή
χωρίς λόγους ιδιαίτερους για θλίψη περιττή.
 
Άθεος ήταν, το δήλωνε συχνά
με υπερηφάνεια, μακριά από θρησκευτικά.
Ήταν επίσης ο καλός τους ποιητής
συχνά χάριζε στίχους δείχνοντας ευτυχής.
 
Θυμάμαι πριν δυο χρόνια μέσα σ’ ανατριχίλα
απήγγειλε ένα ποίημα για τον φίλο τους Λεωνίδα.
Πριν από άλλα τρία χρόνια ακριβώς
οι συγγενείς φέρθηκαν απρεπώς
και σ’ άλλου φίλου τέλους πορεία
γιατί δεν ήταν ταιριαστό ποίημα, σε χριστιανών κηδεία.
 
Τώρα ο φίλος με τους στίχους έφυγε για πάντα
κι ζώντες νοιώθουνε κενό
που δεν υπάρχει ποίημα εδώ
ν’ απαγγελθεί, να ακουστεί
όπως αρμόζει με τιμή.
 
Ύστερα από την καύση της σορού
μαζεύτηκαν ξανά όλοι μαζί
στο κοντινό το καφενείο
να προσπαθήσουν, ποίημα για αντίο.
 
Δημήτρης Βίκτωρ
Μάιος- 2013

-------------------------------------------------------

Σχολιασμός και φιλοσοφική ανάλυση του ποιήματος από τον ίδιο τον ποιητή

Το ποίημα («Ποίημα για τον Βίκτωρ (24 Μαΐου, 2045 μ.)», κοιτά τον θάνατο μέσα από ένα ήπιο, σχεδόν καθημερινό βλέμμα. Ο ποιητής περιγράφει την ίδια του την κηδεία, αφήνοντας τον λόγο να ρέει σαν αφήγηση. Η γραμμική αναφορά σε παρελθόντα περιστατικά –«πριν δυο χρόνια», «πριν τρία»– λειτουργεί ως χρονικά στηρίγματα που βοηθούν τον αναγνώστη να ακολουθήσει την τελετουργία και συγχρόνως να νιώσει τη ρευστότητα του χρόνου.

Η πρώτη ειρωνεία γεννιέται από την έλλειψη ποιήματος στην τελετή του ίδιου του δημιουργού. Ο Βίκτωρ, «ο καλός τους ποιητής», αρνείται οποιονδήποτε επίσημο λόγο. Οι φίλοι, συνηθισμένοι να καταφεύγουν στη δική του τέχνη για να δώσουν νόημα σε ξένους θανάτους, νιώθουν τώρα ένα άβολο κενό. Η φυγή του δείχνει ότι ακόμη και η πιο ριζοσπαστική άρνηση τελετής δεν σβήνει την ανθρώπινη ανάγκη για μια τελευταία λέξη.

Η ρητή δήλωση αθεΐας ενισχύει αυτή την άρνηση. Χωρίς θρησκευτικό πλαίσιο, ο Βίκτωρ ορίζει μόνος του τους όρους αναχώρησης: καμία ιεροπραξία, απλώς μια σεμνή συγκέντρωση. Στο ποίημα διαγράφεται η σύγκρουση ανάμεσα στην αυτονομία του ατόμου και στη συλλογική συνθήκη που απαιτεί κάποιο τελετουργικό περικάλυμμα. Το 2045, η καύση της σορού υπονοείται ως πιο συνηθισμένη, μα η ανάγκη συμβόλου παραμένει.

Οι σύντομες μνήμες παλιότερων κηδειών φωτίζουν την σχέση του ποιητή με τον λόγο: στον φίλο Λεωνίδα χάρισε ανατριχιαστικό ποίημα, σε έναν άλλο φίλο ήρθε σε ρήξη με τους συγγενείς. Οι εικόνες αυτές δείχνουν πόσο εύθραυστες είναι οι κοινωνικές συμβάσεις όταν η καλλιτεχνική φωνή παρεμβαίνει σε ιεραρχημένους χώρους, ιδίως όταν αμφισβητεί θρησκευτικά μοτίβα.

Ύστερα από την καύση, το ανθρώπινο τοπίο μεταφέρεται σε καφενείο. Εκεί, μακριά από ψαλμούς και τελετάρχες, οι ζωντανοί φίλοι ψάχνουν να συντάξουν «ποίημα για αντίο», κάτι όχι τόσο απλό!

Αναδύεται έτσι η αγωνία των φίλων: Θα το καταφέρουμε; Είναι τόσο εφικτό αυτό; Και επίσης, γεννάται το βασικό φιλοσοφικό ερώτημα: ποιος έχει τον τελικό λόγο στον αποχαιρετισμό; Ο θανών, που όρισε την απουσία λόγου, ή οι ζωντανοί, που χρειάζονται έναν συμβολικό μηχανισμό για να διαχειριστούν την απώλεια; Το ποίημα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι η ελευθερία του ενός δεν ακυρώνει τις ανάγκες των πολλών, αλλά απλώς μεταθέτει το βάρος της δημιουργίας σε εκείνους που μένουν.

Η ποίηση προβάλλει τελικά ως επινοημένη κοινή γλώσσα. ακόμη κι όταν εκλείπει από την επίσημη τελετή, ξεπηδά έπειτα, στο τραπέζι του καφενείου, για να γεμίσει το κενό. Η τέχνη μπορεί να απουσιάζει κατ’ επιθυμία του δημιουργού, μπορεί όμως και να ξαναγεννηθεί ως συλλογική απάντηση στον χαμό του.

Ο χρόνος, διάσπαρτος σε σύντομες αναδρομές, τονίζει ότι οι ζωές πλέκονται συνεχώς μέχρι να διαλυθούν· Οι φίλοι, οι συγγενείς, οι παρεξηγήσεις, όλα δομούν ένα μωσαϊκό που ολοκληρώνεται μόνο με τον θάνατο. γι’ αυτό και κάθε επιθυμία, παραμένει σχετική μπροστά στη ροή των γεγονότων.

Εντέλει, το ποίημα δείχνει πως ο θάνατος είναι κοινός τόπος αλλά η διαχείρισή του πολυφωνική. Ο Βίκτωρ διεκδικεί το δικαίωμα σιωπής, οι φίλοι διεκδικούν το δικαίωμα λόγου, και το αποτέλεσμα είναι μια άτυπη, ανθρώπινη σύνθεση που συνενώνει και τις δύο στάσεις. Ο θάνατος ωθεί στην αναζήτηση νοήματος. Η τέχνη, ακόμη και όταν λείπει, παραμένει πρόθυμη να το προσφέρει εκ των υστέρων. Έτσι, στον απόηχο μιας άφωνης κηδείας, πρέπει να γεννηθεί ένα νέο ποίημα, γραμμένο όχι από τον νεκρό αλλά για χάρη του, δείχνοντας ότι μνήμη και δημιουργία προχωρούν πάντα μαζί.

Ναι, αλλά είναι εύκολο να γραφτεί ένα ποίημα για τον Ποιητή Βίκτωρ;

Αυτό το γνωρίζει ο ποιητής και σαρκάζει την σκέψη και την προσπάθεια των φίλων. Και επειδή γνωρίζει πως δεν θα τα καταφέρουν, μάλλον τους το αφήνει ο ίδιος…!

Δημήτρης Βίκτωρ