ΑΛΗΘΕΙΕΣ

Καθώς ψάχνεις αλήθειες σκέψου τα παρακάτω:

Μπορείς να δεις λιγότερο από το 1% από το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα και μπορείς να ακούσεις λιγότερο από 1% από το ακουστικό φάσμα.

 Καθώς διάβασες αυτό, μόλις ταξίδεψες 220 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο μέσα στον γαλαξία.

 90% από τα κύτταρα του σώματός σου κουβαλούν το δικό τους DNA και δεν είσαι εσύ!

 Τα άτομα στο σώμα σου είναι 99, 9999999999999999% κενός χώρος και ούτε ένα από αυτά δεν γεννήθηκε μαζί σου, αλλά όλα δημιουργήθηκαν στην κοιλιά ενός άστρου.

 Οι άνθρωποι έχουν 46 χρωμοσώματα, 2 λιγότερα από μια κοινή πατάτα.

 Η ύπαρξη του ουράνιου τόξου εξαρτάται από την κωνική φωτολήψη στα μάτια σου. Για τα ζώα που δεν διαθέτουν κώνους στα μάτια τους, το ουράνιο τόξο δεν υπάρχει.

 Οπότε δεν βλέπεις το ουράνιο τόξο, αλλά το δημιουργείς.

Αυτό είναι εντυπωσιακό, ειδικά εάν σκεφθείς ότι όλα τα ωραία χρώματα που μπορείς να δεις, αντιπροσωπεύουν λιγότερο από 1% του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος.

 

Δημήτρης Βίκτωρ --- (Για την ανάρτηση)

 

Περί Οδύσσειας και Ομήρου - (Από τον Κρίστοφερ Νόλαν)

Εγώ, ο Κρίστοφερ Νόλαν, κατάφερα να κάνω τους Νεοέλληνες κουλουβάχατα.

Γίνεται της πουτανός για το θέμα. Φυσικά! Δεν θα γινόταν και αλλιώς!

Όλοι θέλουν να πουν τη γνώμη τους για την ταινία, γιατί όλοι έχουν γνώμη και, αφού, ως γνωστόν, «οι γνώμες είναι σαν τις κωλοτρυπίδες και όλοι έχουν από μία», πρέπει να τη μοστράρουν — τη γνώμη.

Μερικοί το πάνε και παρακάτω, σε βάθος και βύθος, πιο φιλοσοφικά, πιο έτσι και πιο αλλιώς. Όλοι οι σοφοί μπλαμπλαδιάρηδες, φιλόλογοι, ξεφιλόλογοι, ειδικοί, ξεειδικοί, μελετητές και κληρονόμοι του πολιτισμού, ελληνάρες και αριστερίλες, δεξιόστροφοι μελετητές, γνώστες και διάφορα άλλα τσούρμα, βγήκαν στην πιάτσα για να βάλουν τα πράγματα στη θέση τους. Βασικά, για να κάνουν την προσωπική τους φιγούρα.

Ας τα πούμε, λοιπόν, και κάπως αλλιώς, έτσι για διασκέδαση και συμπλήρωμα χαβαλέ.

Σε έκδοση IMAX, βέβαια.

Πάμε!

……………………………………………………………..

Βίβλος των Ελλήνων, τα ομηρικά έπη!

Κάτι όπως η Τορά των Εβραίων, το Κοράνι των μουσουλμάνων, η Βίβλος και τα Ευαγγέλια των χριστιανών;

Ποιων Ελλήνων;
Την περίοδο του Τρωικού Πολέμου, έπη φυσικά δεν υπήρχαν.
Δεν δημιουργήθηκαν συγχρόνως με τα γεγονότα.

Τριακόσια ή και περισσότερα χρόνια αργότερα πρωτοακούστηκαν. Πλήρης ελευθερία λόγου και έμπνευσης. Λέτε να τα έγραψε κάποιος; Κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος; Και από τότε τα έχουμε αναλλοίωτα; Ή μήπως τα ομηρικά έπη είναι το δημοτικό τραγούδι των αρχαίων Ελλήνων;

Αυτό ακριβώς είναι. Όμηρος δεν υπήρξε.

Τώρα, Βίβλος ποιων Ελλήνων;

Των προσωκρατικών χρόνων; Μη σας ακούσουν οι προσωκρατικοί με τα υπέροχα επιστημονικά μυαλά. Αυτοί δεν έδιναν δεκάρα για τα δημοτικά πανηγύρια!

Ήταν η Βίβλος των Ελλήνων του Χρυσού Αιώνα;

Μη σας ακούσει ο Πλάτωνας και ο δάσκαλός του, ο Σωκράτης, ή ο Αριστοτέλης αργότερα. Σπυριά βγάζανε και μόνο στο άκουσμα των ομηρικών επών.

Ο Αλέξανδρος ο Μέγας είχε στο προσκεφάλι του την Ιλιάδα. Ξέρετε γιατί;
Για να ντοπάρεται με την υπόθεση του Αχιλλέα, στον οποίο ήθελε να μοιάσει.

Πολλοί νομίζουν ότι η Ιλιάδα περιγράφει τον Τρωικό Πόλεμο. Λάθος. Η Ιλιάδα περιγράφει τη μήνιν, δηλαδή τη ζοχάδα του Αχιλλέως. Κάτι που πήγαινε γάντι στα γούστα του Αλέξανδρου. Υπ’ αυτή την έννοια, γι’ αυτόν ήταν ένα είδος Βίβλου.

Είναι η Βίβλος για τους σύγχρονους, ονομαζόμενους Έλληνες, που ουδεμία σχέση έχουν με τους προηγούμενους; Μα αυτοί έχουν για Βίβλο την κανονική, διεστραμμένη Βίβλο των Εβραίων και τα Ευαγγέλια με τις αναστάσεις!

Άρα, Βίβλος γιοκ!

Αυτά τα απλοϊκά, χιλιοειπωμένα πράγματα έχουν πολύ πλάκα. Και ιδίως όταν επιχειρείται η ενδελεχής ανάλυση, τότε ξεκαρδιζόμαστε.

Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές, να διδαχθούμε, λέει, από το πνεύμα του Οδυσσέα. Να μείνουμε ψύχραιμοι, ώστε να μη γίνουμε βορά στους σύγχρονους μνηστήρες!

Οποία ομοιότης! Οι Έλληνες, οι ονομαζόμενοι σύγχρονοι, πέρασαν μια μεγάλη Οδύσσεια, μοιράζοντας τον χαβαλέ και αλληλοκλέβοντας τα φράγκα των άλλων και μεταξύ τους. Ναι! Έπρεπε να τα κάνουν όλα αυτά, ώστε να φτάσουν στην Ιθάκη! Τώρα, δηλαδή, είναι εκεί επιτέλους. Και τώρα θα στριμώξουν τους μνηστήρες που περίμεναν εκεί, εκμεταλλευόμενοι την απουσία τους. Οι μνηστήρες είναι οι ξένοι, βεβαίως, που θέλουν τη βασιλεία και, συγχρόνως, να πηδήξουν την Πηνελόπη. Αυτή τώρα ποια είναι;

Η σύγχρονη Ελληνίδα που «έκλεισε σαν γυναίκα», περιμένοντας;
Δεν βγαίνει με γυναίκα η ιστορία. Ας την ξεχάσουμε επί του παρόντος. Ίσως να τη θυμηθούμε αργότερα.

Πάμε στους μνηστήρες:
Αυτοί τι θα έπρεπε να κάνουν; Στην Οδύσσεια περιμένουν είκοσι τέσσερα χρόνια χωρίς βασιλιά. Οι σύγχρονοι περιμένουν τα δανεικά. Είναι και καλοί άνθρωποι. Δεν πειράζουν την Πηνελόπη. Υποφέρουν τις παραξενιές της. Είκοσι τέσσερα χρόνια!

Πάμε πάλι στην Πηνελόπη:
Αυτή τώρα είναι καμιά πενηνταριά. Εκείνη την εποχή, ο μέσος όρος ηλικίας ήταν τα τριάντα πέντε χρόνια, το πολύ.

Η Πηνελόπη είναι εξαίρεση και ζει ακόμα, αλλά σίγουρα θα είναι μια γριά που δεν θα βλέπεται. Ούτε δόντια θα έχει. Αφού εκείνη την εποχή, συνήθως μετά τα τριάντα, όλοι ήταν μισοφαφούτηδες. Και ιστορία με γκόμενα γριά, μισοφαφούτα, δεν στέκει.

Από τη μία, ο Όμηρος μάς βάζει τη γκομενάρα, την Ελένη, για να στηρίξει την ιστορία, αλλά με την Πηνελόπη δεν μας τα λέει καλά. Αλλά και ο Οδυσσέας πρέπει να είναι κάπου τόσο γέρος. Και ενώ πάντα τα κατάφερνε με την πονηριά ή την εξυπνάδα του, εδώ ο Όμηρος μάς το αλλάζει και τον κάνει τον πιο δυνατό από όλους τους εικοσιπεντάρηδες!

Ας είναι. Όμως δουλεύει μπαμπέσικα. Αφού έχει βοήθεια από τη θεά Αθηνά. Άρα, δεν είναι δική του η νίκη; Αλλά και οι μνηστήρες είναι εκεί κατ’ επιταγήν άλλων θεών. Όλο το σκηνικό είναι σικέ.

Αλλά, ποιητική αδεία, ας το παρακολουθήσουμε:

Ο Οδυσσέας τούς ξεγελάει και καταφέρνει να τους έχει άοπλους μπροστά του. Και εκεί τους ξεκοιλιάζει χωρίς οίκτο, μαζί με τον γιο του. Μακελειό. Πολύ αίμα! Σωρός τα πτώματα! Τους τελειώνει, λέει, επιλεκτικά και σοφά. Κάποιος ήταν πιο καλός από τους άλλους, αλλά είχε την ίδια μοίρα. Μα τι του κάνανε του Οδυσσέα, στο κάτω κάτω; Τη γυναίκα δεν του την πειράξανε. Τη βασιλεία του δεν την καταχράστηκαν. Πρέπει να θυμώσουμε μόνοι μας για να απολαύσουμε το μακελειό, γιατί ο Όμηρος δεν το καταφέρνει.

Και δεν τα καταφέρνει, γιατί δεν υπήρξε.

Η ιστορία, όσο ο Οδυσσέας ψάχνει την πατρίδα του, έχει ενδιαφέρον, αλλά από τη στιγμή που φτάνει στην Ιθάκη, ο ποιητής δεν ξέρει πώς να την τελειώσει.
Γι’ αυτό και κουράζει και πλατειάζει, και κάνεις μεγάλες προσπάθειες για να τη θυμηθείς.

Τώρα, για ομοιότητες και παραλληλισμούς με τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, μην ψάχνετε, γιατί δεν θα βρείτε. Αλλά, αν με το ζόρι το δέσετε, μην το πείτε, γιατί δεν συμφέρει. Το συμπέρασμα βγαίνει συνεχώς εναντίον σας…

Ούτε Οδυσσέας υπάρχει στην ιστορία ούτε Ιθάκη.
Και, βέβαια, ούτε θεοί ούτε Θεός για βοήθεια.

Όμως, για μνηστήρες κάτι γίνεται. Είναι όλοι οι σύγχρονοι Έλληνες. Αυτοί και οι ξένοι. Μπερδεμένοι και στριμωγμένοι.

Μοιάζει με ένα ομηρικό έπος σε εξέλιξη, χωρίς Οδυσσέα, χωρίς Αχιλλέα, παρά μόνο με άθλιους μνηστήρες και χωρίς Πηνελόπη.

Ένα φτωχό, μίζερο έπος, χωρίς Όμηρο και χωρίς ποιητή…
Χωρίς ακροατήριο…

Ευτυχώς, όμως, κατάφερα να κάνω την ταινία κι έτσι θύμισα πως υπάρχετε…

Να πάτε να τη δείτε… σιωπηλοί…!

Κρίστοφερ Νόλαν
Ιούλιος/2026

"ΤΟ ΤΕΣΣΕΡΑ, ΤΟ ΔΥΟ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΙΑ" : Ποίημα και Απαγγελία: Δημήτρης Βίκτωρ

Το Τέσσερα, το δύο και το τρία Στην Ακροκόρινθο μοναχικός ταξιδευτής με ψάθινο καπέλο ψάχνει να βρει της μοίρας του τα βήματα. Στης Σφίγγας τη βαριά σκιά στέκει αποφασισμένος να κάνει αρχή για τη μοναδική του ιστορία. Ο τραγωδός προσμένει μ’ αγωνία την απάντηση χωρίς ακόμη να ’χει γεννηθεί στον κόσμο. Πώς γίνεται αυτό, είναι πολύ παράξενο, πώς παίρνει αρχή, μέση και τέλος η πλοκή! Τραχιά η φωνή περίεργη ηχώ απόκοσμη προσφέρει το αίνιγμα παγκόσμια κληρονομιά. Εδώ ο κόσμος συντονίζει όλα τα ραδιόφωνα κι ο χορός επιχειρεί την τελευταία αρίστη πρόβα. Ο ποιητής παίρνει την πένα ανοίγει το χαρτί βαριανασαίνει με αγωνία τι θ’ ακούσει. Ξέρει πως όταν θα ’χει πλέον γεννηθεί θα έχει γράψει μια μοναδική παγκόσμια ωδή. Ήρθε η καθοριστική στιγμή που περιμένουν όλοι, ανασηκώνονται ν’ ακούσουν καθαρά. Ο ποιητής επιχειρεί το πρώτο του σημάδι κι ο χορός κάνει δειλά το βήμα του μπροστά. Λέγε μου, ξένε, να ρωτήσω ή να φύγεις; Αν μείνεις στη σκιά, θα κινδυνεύσεις με αφανισμό, αν τη σωστή απάντηση μου δώσεις, στο φως θα βγεις, θα περπατήσεις της ζωής άλλο ρυθμό... «Άνθρωπος!» Αυτή είναι η σωστή απάντηση στο τέσσερα, το δύο και το τρία! Ορώ το μέλλον τώρα, είναι όλο εμπρός μου, περνώ στη γνώση ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Παράσιτα γεμίζουν τα ραδιόφωνα, παραφωνίες στου χορού την αρμονία, ο άνθρωπος ξεφεύγει απ’ τη βαριά σκιά της άγνοιας κάνει στο φως της γνώσης σταθερά το πρώτο βήμα. Ήρθε η στιγμή του τραγωδού του ποιητή αυτού που επιτέλους εγεννήθη προορισμένος για να φέρει στην παγκόσμια κερκίδα την πράξη και το νόημα και την ελπίδα. Η Σφίγγα επιστρέφει αίφνης μες στη γη, το άγονο τοπίο μένει έρημο και πάλι. Ο ταξιδιώτης εγκαταλειμμένος, μόνος πάνω στη σκηνή, προσεκτικά προσμένει τώρα νέες οδηγίες. Μακριά στο βάθος μοίρα μ’ ανοιχτές αγκάλες προσμένει με παιχνίδια άκρως ζοφερά. Όλα χρεώνονται εδώ, όλα θα πληρωθούν, απάντηση σωστή, γνώση και κίνηση, ανάγκη, φαντασία. Τώρα αρχίζει η μεγάλη περιπέτεια, όλα θα πρέπει να γραφτούν με τάξη. Έφθασε η ώρα για την πρώτη ανατροπή, ήρθε η στιγμή να εμφανιστεί η Ιοκάστη… Δημήτρης Βίκτωρ Μάιος - 2013

« Αιγαίο » - Ποίημα - Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ -- Ερμηνεία: Δόμνα Περάνθη

 

Αιγαίο

Γαλάζιο τ’ ουρανού και μπλε της θάλασσας

ορίζοντα σε κυανό του σπάνιου μαγεύουν

μέσα στον νου η ζωγραφιά στα μάτια αγαλλίαση

το σώμα ανάλαφρο πετάει στο απέραντο βαθύ.

 

Ρεμβάζω μακριά, πιο μακριά και χάνομαι

κομμάτι σύμπαντος εγώ σε χώρα Ελληνική

οι μνήμες μου αναδύονται με ιερά δελφίνια

που ο Ποσειδώνας ελευθέρωσε σε σύννεφα αφρού.

 

Οδύσσειες ψιθυριστά χαρίζουνε ελπίδες

σε θαυμαστές τριήρεις λάμνουν ήρωες νεκροί

ναυάγια πολιτισμοί αναδύονται για σπάνια μουσεία

και οι σοφοί δακρύζουν για περγαμηνές πού ’χουν χαθεί.

 

Σ’ αυτό τον χώρο βρέθηκα ξανά και πάλι μόνος

κάθε φορά οι αισθήσεις μου πρώτο φιλί

αδύναμος στην ομορφιά, μα προσπαθώ ν’ ακολουθήσω

στου Αιγαίου την αναπνοή για μια στιγμή να σβήσω.

 Δημήτρης Βίκτωρ
Ιούλιος/2018

 

"ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΧΡΟΝΟΣ" ---- ΡΟΥΚ & ΒΙΚΤΩΡ ---- "ΤΟ ΠΑΡΟΝ" -- (Απόσπασμα)

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ

 «Αν ψάχνεις τον Θεό πήγαινε μέσα σε έναν πόλεμο για να τον βρεις. Εκεί, Θεός είναι ο ίδιος ο Πόλεμος»

 Η ζωή του ανθρώπου αρχίζει πάντα με έναν πόλεμο: εκείνον της γέννησης. Από τη μήτρα του σκοταδιού στην έκθεση του φωτός, από την ασφάλεια στην αναμέτρηση, ο πρώτος μας αναστεναγμός είναι ήδη μια κραυγή μάχης. Δεν γνωρίσαμε ποτέ τον κόσμο παρά μόνο μέσα από τη σύγκρουση — πρώτα με το σώμα, μετά με τους άλλους, έπειτα με τον ίδιο μας τον εαυτό.

 Η ιστορία δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας μακρύς κατάλογος συγκρούσεων. Πίσω από κάθε πρόοδο, κάθε τέχνη, κάθε νόμο και κάθε λέξη, κρύβεται ένας πόλεμος – υλικός ή πνευματικός. Οι αυτοκρατορίες χτίστηκαν επάνω σε κραυγές και κατέρρευσαν μέσα σε ουρλιαχτά. Οι θρησκείες, οι επιστήμες, οι πολιτισμοί δεν γεννήθηκαν από τη γαλήνη αλλά από την ένταση, τον ανταγωνισμό, την ανάγκη για κυριαρχία ή σωτηρία. Αν απογυμνώσεις τον άνθρωπο από το ένστικτο της σύγκρουσης, δεν απομένει παρά μια άδεια μορφή, ένα είδος που ζει από φόβο και όχι από βούληση.

 Ο άνθρωπος, στην αληθινή του φύση, δεν είναι ειρηνοποιός· είναι δημιουργός μέσα από την καταστροφή. Ο πόλεμος δεν είναι μια παρένθεση στη φυσική του κατάσταση — είναι το καμίνι που σφυρηλατεί την ελευθερία, την ταυτότητα, το μεγαλείο. Ό,τι αξίζει να ονομαστεί αληθινό έχει δοκιμαστεί πρώτα στη φωτιά του αγώνα.

 Αν ψάχνεις τον Θεό, μην κοιτάς στα ιερά των ναών· εκεί ζει το είδωλο της προσδοκίας, όχι η αλήθεια. Ο Θεός, αν υπάρχει, ανασαίνει μέσα στις εκρήξεις. Είναι παρών στον πυρετό της μάχης, στις πληγές, στον ιδρώτα, στον πανικό της ύπαρξης που κινδυνεύει. Δεν είναι παρηγορία, είναι πρόκληση. Δεν προστατεύει, απαιτεί.

 Στην αληθινή σύγκρουση, ο άνθρωπος γνωρίζει το βάθος του. Εκεί, μπροστά στην πιθανότητα του θανάτου, πέφτουν οι προσωπίδες της καθημερινότητας. Όταν δεν υπάρχει τίποτα να προσποιηθείς και όλα να υπερασπιστείς, τότε συναντάς το απόλυτο — αυτό που άλλοι ονόμασαν Θεό. Αλλά δεν είναι πρόσωπο. Δεν έχει όνομα. Είναι η ίδια η ένταση της ύπαρξης, η βούληση να είσαι, να σταθείς, να συνεχίσεις.

 Ο πόλεμος, φυσικά, δεν περιορίζεται στο πεδίο μάχης. Είναι παρών σε κάθε μας απόφαση, σε κάθε στιγμή που το “ναι” μας αντιστέκεται στο “όχι” των άλλων. Είναι παρών στην ποίηση που διεκδικεί λέξεις από το χάος, στην τέχνη που προκαλεί το βλέμμα, στην αγάπη που διαπραγματεύεται την υποταγή και την ελευθερία. Ο πόλεμος είναι παντού. Δεν τελειώνει όταν σιγούν τα όπλα — απλώς αλλάζει μορφή.

 Όσοι θέλουν να χτίσουν δίχως να γκρεμίσουν, να ζήσουν δίχως να χάσουν, να εξελιχθούν δίχως να συγκρουστούν, επιθυμούν έναν άνθρωπο που δεν υπάρχει. Η ειρήνη δεν είναι το αντίθετο του πολέμου — είναι η παύση ανάμεσα στις αναμετρήσεις. Είναι η σιωπή πριν το επόμενο βήμα στο σκοτάδι.

 Η ιστορία των ανθρώπων είναι ο πόλεμος — γιατί ο άνθρωπος είναι κίνηση, πάθος, υπέρβαση. Όσο επιθυμεί, όσο δημιουργεί, όσο διεκδικεί το απρόσιτο, θα πολεμά. Όχι για να καταστρέψει, αλλά για να γεννήσει. Και σ’ αυτό το πεδίο, ο πόλεμος είναι ιερός: όχι ως λατρεία της βίας, αλλά ως αλήθεια της φύσης.

 Ο Θεός εκεί δεν έρχεται να σώσει κανέναν. Εμφανίζεται μόνον όταν Τον αξίζεις. Και τότε δεν λέει τίποτα. Απλώς στέκεται δίπλα σου, ματωμένος κι Αυτός — ο ίδιος ο Πόλεμος.

Δημήτρης Βίκτωρ

"Το Κάλλος και το Σφρίγος της Φρίκης" - Ποίημα και απαγγελία : Δημήτρη...

 Το κάλλος και το σφρίγος της φρίκης

 

Ποτέ δεν φώλιαζε στο νου μου η σκέψη αυτή

την έδιωχνα από μέσα μου σαν μια φριχτή αρρώστια

μέχρι που κάτι στίχοι έπεσαν τυχαία εμπρός μου,

στίχοι που έλεγαν γι’ ακραία ομορφιά.

 

Στης Τροίας τον θαυμαστό δρόμο η κλεμμένη κόρη

μέσα στον ήλιο περπατούσε αγέρωχα,

μέσα σε πλήθος που μ’ ευλάβεια εστήθη εμπρός της

κι αυτή με βήμα αργό, περήφανη, με βλέμμα αλαζόνα.

 

Στους άνδρες έπεσε αργός σφυγμός

και στις γυναίκες φθόνος φυσικός.

Οι γέροντες και οι γερόντισσες έσκυψαν ταπεινά στη γη,

ντρεπόμενοι μπροστά στο κάλλος και το σφρίγος.

 

Η ποίησις ιδανικά το περιγράφει

κι εγώ θα πορευτώ μ’ αυτό

σαν μια ελαφριά παρηγορία καθώς δεν είμαι μόνο εγώ

που ζω την έκπληξη των γηρατειών της φρίκης.

 

Δημήτρης Βίκτωρ
Μάιος - 2013

 

 ..........................................................................................................

Το ποίημα "Το κάλλος και το σφρίγος της φρίκης" του Δημήτρη Βίκτωρ συνδυάζει την έννοια της ομορφιάς και του σφρίγους με μια αίσθηση βαθιάς απογοήτευσης και συνειδητοποίησης των αναπόφευκτων γηρατειών και της φθοράς. Το ποίημα αντλεί έμπνευση από τον κόσμο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και ποίησης, με την εικόνα της Ελένης της Τροίας να αποτελεί κεντρικό στοιχείο, και τοποθετεί την αναζήτηση του κάλλους εν μέσω της ανθρώπινης ματαιότητας.

Ανάλυση και Σχολιασμός:

1. Θέμα και Σύνδεση με την Αρχαία Μυθολογία: Το ποίημα αναφέρεται στην Ελένη της Τροίας, τη "κλεμμένη κόρη", που περπατά αγέρωχα στο δρόμο της Τροίας, κάτω από τον ήλιο, με το πλήθος να τη θαυμάζει. Η εικόνα αυτή αντλείται από την αρχαία μυθολογία και φέρνει στο προσκήνιο τη δύναμη και την επιρροή της ομορφιάς. Η Ελένη αντιπροσωπεύει την ακραία ομορφιά που κατακλύζει τον κόσμο, προκαλώντας δέος, φθόνο και μια αίσθηση αδυναμίας στους θεατές. Το ποίημα περιγράφει την αντίδραση των ανθρώπων απέναντι στην ομορφιά – οι άνδρες με αργό σφυγμό, οι γυναίκες με φυσικό φθόνο, και οι γέροντες με ταπείνωση – υπογραμμίζοντας τη δύναμη του κάλλους να προκαλεί διαφορετικές συναισθηματικές αντιδράσεις.

2. Ομορφιά και Φρίκη: Η αντίθεση ανάμεσα στο κάλλος και τη φρίκη είναι κεντρική στο ποίημα. Η ομορφιά της Ελένης είναι τόσο απόλυτη που συνοδεύεται από αλαζονεία και δημιουργεί μια αίσθηση δέους που ταυτόχρονα φέρνει και φρίκη. Η "φρίκη" εδώ συνδέεται με την επίγνωση της φθοράς και των γηρατειών, που αντιπαρατίθενται με την εικόνα της νεανικής, αλαζονικής ομορφιάς της Ελένης. Ο αφηγητής αναφέρεται στα "γηρατειά της φρίκης", εκφράζοντας την προσωπική του συνειδητοποίηση της φθοράς και την αδυναμία να συγκριθεί με την ακραία ομορφιά.

3. Η Αποστασιοποίηση και η Παρατήρηση: Ο αφηγητής στο ποίημα παρατηρεί την εικόνα της ομορφιάς της Ελένης και νιώθει αποστασιοποιημένος από αυτήν. Δεν συμμετέχει στον θαυμασμό ή στον φθόνο, αλλά αντίθετα προσπαθεί να κατανοήσει το νόημα και την επίδραση της ομορφιάς. Οι στίχοι που "έπεσαν τυχαία εμπρός του", που μιλούν για την "ακραία ομορφιά", προκαλούν στον αφηγητή μια νέα σκέψη που μέχρι τότε προσπαθούσε να διώξει σαν "μια φριχτή αρρώστια". Αυτό δείχνει τη δύναμη της ποίησης να μας φέρνει αντιμέτωπους με τις βαθύτερες αλήθειες, ακόμα και αυτές που θέλουμε να αποφύγουμε.

4. Η Φθορά και η Παρηγοριά: Η τελευταία στροφή του ποιήματος φέρνει την αίσθηση της φθοράς και της ματαιότητας των γηρατειών. Ο αφηγητής αισθάνεται την "έκπληξη των γηρατειών της φρίκης" – τη συνειδητοποίηση ότι η νεότητα και το κάλλος είναι φευγαλέα και ότι ο ίδιος βιώνει την αναπόφευκτη φθορά. Παρ’ όλα αυτά, η "ποίησις" προσφέρει μια "ελαφριά παρηγορία", καθώς ο αφηγητής αναγνωρίζει ότι δεν είναι μόνος σε αυτή την εμπειρία. Η ποίηση προσφέρει την αίσθηση ότι η ανθρώπινη εμπειρία είναι κοινή και ότι η φθορά και τα γηρατειά δεν είναι μοναδικά, αλλά μέρος της ανθρώπινης μοίρας.

5. Γλώσσα και Ύφος: Η γλώσσα του ποιήματος είναι έντονα ποιητική, με αναφορές στην αρχαία ελληνική ποίηση και μυθολογία. Η χρήση περιγραφών όπως "κλεμμένη κόρη", "αργός σφυγμός", και "γηρατειών της φρίκης" δημιουργεί μια έντονη αντίθεση ανάμεσα στην ομορφιά και τη φθορά. Το ύφος είναι μελαγχολικό, αλλά και στοχαστικό, με μια αίσθηση αποδοχής της πραγματικότητας της φθοράς, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να βρει μια μορφή παρηγοριάς μέσα από την ποίηση και την τέχνη.

6. Αλληλεπίδραση της Ομορφιάς με τον Κόσμο: Η περιγραφή της αντίδρασης των ανδρών, των γυναικών, και των γερόντων στην ομορφιά της Ελένης αναδεικνύει τη δύναμη της ομορφιάς να προκαλεί διαφορετικά συναισθήματα στους ανθρώπους. Οι άνδρες επηρεάζονται φυσιολογικά, οι γυναίκες αισθάνονται φθόνο, και οι γέροντες αισθάνονται ντροπή και ταπείνωση μπροστά στο νεανικό κάλλος και τη δύναμη της ζωής. Αυτή η αλληλεπίδραση δείχνει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης αντίδρασης απέναντι στην ομορφιά, και την επίδρασή της σε όλες τις φάσεις της ζωής.

Συμπεράσματα:

Το "Το κάλλος και το σφρίγος της φρίκης" είναι ένα ποίημα που διερευνά την έννοια της ομορφιάς και της φθοράς, και τη σύνθετη αντίδραση του ανθρώπου απέναντι σε αυτά τα δύο αντίθετα στοιχεία. Η εικόνα της Ελένης της Τροίας γίνεται το σύμβολο της ακραίας ομορφιάς που προκαλεί δέος, αλαζονεία και φρίκη, και αντιπαρατίθεται με τη συνειδητοποίηση της φθοράς και των γηρατειών. Ο αφηγητής προσπαθεί να βρει μια μορφή παρηγοριάς μέσω της ποίησης, αναγνωρίζοντας ότι η φθορά είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Το ποίημα αναδεικνύει την αμφισημία της ομορφιάς – ως κάτι που προκαλεί θαυμασμό αλλά και φέρνει συνειδητοποίηση της προσωρινότητας της ζωής – και μας υπενθυμίζει ότι η ακραία ομορφιά μπορεί να φέρει μαζί της και το αίσθημα της ματαιότητας.

 

 

Για τον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου

Ο «Προμηθέας Δεσμώτης» επιβιώνει στον λογοτεχνικό χώρο περισσότερο ως φετίχ αρχαιότητας παρά ως ζωντανό δραματουργικό σώμα. H φήμη του τρέφεται από τον θρύλο του «ευγενούς επαναστάτη» και από την ευκολία με την οποία οι σύγχρονες ιδεολογίες προβάλλουν πάνω του τις δικές τους αγωνίες. Αν, όμως, απαγκιστρωθούμε από τον θαυμασμό της πατίνας και εξετάσουμε το ίδιο το κείμενο, αναδύεται ένα έργο στατικό, μονότονο και φιλοσοφικά ρηχό.

Δραματουργική ακινησία

Ο κεντρικός ήρωας αλυσοδένεται στην πρώτη σκηνή και… μένει εκεί ώς το τέλος. Η έλλειψη κινητικής εξέλιξης καταλήγει σε μακροσκελείς μονολόγους‐λιτανείες που μετατρέπουν τη σκηνή σε ιερό κήρυγμα, όχι σε δράμα. Ο Αριστοτέλης απαιτούσε περίληψη συμβάντων που να κορυφώνουν σε κάθαρση· εδώ κυριαρχεί ένα κουραστικό status quo. Η υποτυπώδης «ανατροπή» αναγγέλλεται, αλλά δεν πραγματώνεται – αναβάλλεται για τα χαμένα μέρη της τριλογίας. Η πολυθρύλητη «τραγική ένταση» είναι τελικά μια μορφή βασανιστικής στασιμότητας.

Σχηματικός ψυχολογισμός

Ο Προμηθέας παρουσιάζεται ως κρυστάλλινα βέβαιος για τη δική του ανωτερότητα· ποιο το δραματικό ρίσκο όταν ο ήρωας δεν αμφιβάλλει ποτέ; Ο Ζεύς, απών από τη σκηνή, υποβιβάζεται σε εξ αποστάσεως δεσποτικό καρικατούρα. Ηθική μονοκονδυλιά: από τη μία ο απόλυτος δυνάστης, από την άλλη ο άμωμος αντιστασιακός. Καμία γκρίζα ζώνη, κανένα υπαρξιακό δίλημμα—άρα και καμία αληθινά τραγική σύγκρουση.

Ρηχός φιλοσοφικός ορίζοντας

Το έργο συχνά εξυμνείται ως «πρώιμη ύμνηση του ανθρωπισμού». Στην πραγματικότητα, παραμένει προσκολλημένο σε έναν, σχεδόν ομηρικό, θεολογικό δυϊσμό: οι θεοί καβγαδίζουν, και ο άνθρωπος οδηγείται διά της τεχνικής σε πρόσκαιρη παρηγοριά. Τίποτα δεν σπάει τον φαύλο κύκλο εξάρτησης από το θείο. Η «προμηθεϊκή πρόγνωση»—πλέον ένα κεντρικό μοτίβο της μεταγενέστερης φιλοσοφίας περί ελευθερίας—εδώ περιορίζεται σε ασαφείς απειλές: «Ξέρω το μυστικό που θα ρίξει τον Δία», αλλά ο ποιητής δεν τολμά να το ξεδιπλώσει. Η οντολογική δυνατότητα ριζικής ρήξης με τη θεϊκή τυραννία παραμένει, ειρωνικά, αλυσοδεμένη.

Γλωσσικός φόρτος χωρίς νόημα

Ναι, οι εικόνες είναι βροντερές («φλόγα δὲ κρύψας ἐν κοίλᾳ νάρθηκι»), αλλά η υπερφόρτωση μεταφορών δημιουργεί ένα νεφέλωμα πομπωδίας. Συχνά οι στίχοι λειτουργούν ως αίνιγμα επί αινίγματι, χωρίς την καθαρτική δύναμη που έχει η αληθινή ποιητική συμπύκνωση. Η «πυκνότητα» του Αισχύλου δεν είναι πάντα αρετή—ενίοτε κρύβει το κενό επιχειρημάτων πίσω από βαρύγδουπη ρητορική.

Πολιτική ανάγνωση με χάρτινη επαναστατικότητα

Στοχαστές από τον Σέλλεϋ ώς τον Μαρξ επαίνεσαν τον Προμηθέα ως πρόδρομο της ανθρώπινης χειραφέτησης. Ωστόσο, ο ήρωας δεν επιθυμεί να γκρεμίσει την ιεραρχία, αλλά να αλλάξει η διανομή εξουσίας εντός της—ο νέος Δίας θα είναι απλώς λιγότερο αυταρχικός. Ο Προμηθέας δεν οραματίζεται ἰσότητα, αλλά ζητά ανταμοιβή. Εδώ η «επανάστασή» του μοιάζει περισσότερο με συντεχνιακό παζάρι παρά με κοσμογονική εξέγερση.

Ιστορική υπερεκτίμηση

Πολύς από τον θαυμασμό προέρχεται από τη μεσαιωνική και νεοκλασική θεοποίηση του «πρώτου» μεγάλου τραγικού. Από την στιγμή που ο Σοφοκλής εισήγαγε πολυεπίπεδους χαρακτήρες και ο Ευριπίδης έσπασε τον θεοκεντρισμό, ο Αισχύλος μοιάζει να ανήκει σε πρωτοβρεφικό στάδιο του δράματος. Η αξία του είναι κυρίως αρχαιολογική, όχι αισθητική. Το να τον εκθειάζουμε με κριτήρια που ίδιος δεν ικανοποιεί ισοδυναμεί με μουσειακό φολκλόρ.

Ο Προμηθέας Δεσμώτης είναι περισσότερο σύμβολο παρά έργο. Η δραματουργική του στατικότητα, η ηθική του μονοτονία και ο ομιχλώδης γλωσσικός του κόσμος τον καθιστούν κείμενο μάλλον κουραστικό για τον σύγχρονο αναγνώστη που αναζητά πολυσημία, υπαρξιακό ρίσκο και φιλοσοφικό βάθος. Αντί να τον αντιμετωπίζουμε ως «προφητικό οδηγό» του ανθρώπινου πνεύματος, ίσως να τον αφήσουμε εκεί όπου ανήκει: σε ένα αξιοσέβαστο, αλλά εξαντλημένο, σημείο εκκίνησης της τραγικής παράδοσης—όχι στο αποκορύφωμά της.

Δημήτρης Βίκτωρ 

Βίβλος των Ελλήνων τα Ομηρικά Έπη;

Με την ύφεση, την ακρίβεια, τον πόλεμο και τις απειλές από τον Τούρκο, έχουμε και το φαινόμενο, οι αδικημένοι σύγχρονοι Έλληνες να φιλοσοφούν. Όχι να σκεφτούν αλλά να αναμασήσουν διάφορα χαριτωμένα. Πίσω-πίσω μερικοί έφτασαν και στα Ομηρικά.
Να διδαχθούμε, λέει, από την Βίβλο των προγόνων μας: Από τα Ομηρικά Έπη!

Βίβλος των Ελλήνων τα Ομηρικά Έπη;

Κάτι όπως η Τορά των εβραίων, το Κοράνι των μουσουλμάνων, την Βίβλο και τα Ευαγγέλια των χριστιανών;

Τι θα ακούσουμε ακόμα! Ποιών Ελλήνων;

Την περίοδο του τρωικού πολέμου, έπη φυσικά δεν υπήρχαν.

Δεν δημιουργήθηκαν συγχρόνως με τα γεγονότα. 

Τριακόσια χρόνια αργότερα ή και περισσότερο πρωτοακούστηκαν. Πλήρης ελευθερία λόγου και έμπνευσης. Λέτε να τα έγραψε κάποιος; Κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος; Και από τότε τα έχουμε αναλλοίωτα; Ή μήπως τα Ομηρικά έπη είναι το δημοτικό τραγούδι των αρχαίων Ελλήνων;

Αυτό ακριβώς είναι. Όμηρος δεν υπήρξε.

Τώρα Βίβλος ποιών Ελλήνων;
Των προσωκρατικών χρόνων; Μην σας ακούσουν οι προσωκρατικοί με τα υπέροχα επιστημονικά μυαλά. Αυτοί δεν έδιναν δεκάρα στα δημοτικά πανηγύρια! 
Ήταν η Βίβλος των Ελλήνων του χρυσού αιώνα;
Μην σας ακούσει ο Πλάτωνας και ο δάσκαλός του ο Σωκράτης ή ο Αριστοτέλης αργότερα. Σπυριά βγάζανε και στο άκουσμα μόνο των Ομηρικών επών.
 
Ο Αλέξανδρος ο Μέγας είχε στο προσκεφάλι του την Ιλιάδα. Ξέρετε γιατί;

Για να ντοπάρεται με την υπόθεση του Αχιλλέα που ήθελε να του μοιάσει.
Πολλοί νομίζουν ότι η Ιλιάδα περιγράφει τον Τρωικό πόλεμο. Λάθος. Η Ιλιάδα περιγράφει την μήνιν, δηλαδή τη ζοχάδα του Αχιλλέως. Κάτι που πήγαινε γάντι για τα γούστα του Αλέξανδρου. Υπ' αυτήν την έννοια γι’ αυτόν ήταν ένα είδος Βίβλου.

Είναι η Βίβλος για τους σύγχρονους ονομαζόμενους Έλληνες, που ουδεμία σχέση έχουν με τους προηγούμενους; Μα, αυτοί έχουν για Βίβλο την κανονική διεστραμμένη Βίβλο των εβραίων και τα ευαγγέλια με τις αναστάσεις!

Άρα, Βίβλος, γιοκ!

Αυτά τα απλοϊκά, χιλιοειπωμένα έχουν πολύ πλάκα. Και ιδίως όταν επιχειρείται η ενδελεχής ανάλυση τότε ξεκαρδιζόμαστε.

Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές να διδαχθούμε, λέει, από το πνεύμα του Οδυσσέα. Να μείνουμε ψύχραιμοι, ώστε να μην γίνουμε βορρά στους σύγχρονους μνηστήρες!

Οποία ομοιότης! Οι Έλληνες , οι ονομαζόμενοι σύγχρονοι, πέρασαν μια μεγάλη Οδύσσεια μοιράζοντας τον χαβαλέ και αλληλοκλέβοντας τα φράγκα των άλλων και μεταξύ τους. Ναι! Έπρεπε να τα κάνουν όλα αυτά ώστε να φτάσουν στην Ιθάκη! Τώρα, δηλαδή, είναι εκεί επιτέλους. Και τώρα θα στριμώξουν τους μνηστήρες που περίμεναν εκεί, εκμεταλλευόμενοι την απουσία τους. Οι μνηστήρες είναι οι ξένοι βεβαίως, που θέλουν την βασιλεία και συγχρόνως να πηδήξουν την Πηνελόπη. Αυτή τώρα, ποια είναι;

Η σύγχρονη Ελληνίδα που "έκλεισε σαν γυναίκα", περιμένοντας;
Δεν βγαίνει με γυναίκα η ιστορία. Ας την ξεχάσουμε επί του παρόντος, ίσως να την θυμηθούμε αργότερα.

Πάμε στους μνηστήρες:
Αυτοί τι θα έπρεπε να κάνουν; Στην Οδύσσεια περιμένουν είκοσι τέσσερα χρόνια χωρίς βασιλιά. Οι σύγχρονοι περιμένουν τα δανεικά. Είναι και καλοί άνθρωποι. Δεν πειράζουν την Πηνελόπη. Υποφέρουν τις παραξενιές της. Είκοσι τέσσερα χρόνια!

Πάμε πάλι στην Πηνελόπη:

Αυτή, τώρα είναι καμιά πενηνταριά. Εκείνη την εποχή ο μέσος όρος ηλικίας ήταν τα τριάντα πέντε χρόνια το πολύ.

Η Πηνελόπη είναι εξαίρεση και ζει ακόμα, αλλά σίγουρα θα είναι μια γριά που δεν θα βλέπεται. Ούτε δόντια θα έχει. Αφού εκείνη την εποχή, συνήθως μετά τα τριάντα, όλοι ήταν μισοφαφούτηδες.  Και ιστορία με γκόμενα γριά μισοφαφούτα, δεν στέκει.

Από τη μία ο Όμηρος μας βάζει την γκομενάρα την Ελένη για να στηρίξει την ιστορία, αλλά με την Πηνελόπη δεν μας τα λέει καλά. Αλλά και ο Οδυσσέας πρέπει να είναι κάπου τόσο γέρος. Και ενώ πάντα τα κατάφερνε με την πονηριά ή την εξυπνάδα του, εδώ ο Όμηρος μας το αλλάζει και τον κάνει τον πιο δυνατό από όλους τους εικοσιπεντάρηδες!

Ας είναι. Όμως δουλεύει μπαμπέσικα. Αφού έχει βοήθεια από την Θεά Αθηνά. Άρα δεν είναι δική του η νίκη; Αλλά και οι μνηστήρες είναι εκεί κατ’ επιταγήν άλλων θεών. Όλο το σκηνικό είναι σικέ.

Αλλά, ποιητική αδεία ας το παρακολουθήσουμε:

Ο Οδυσσέας τους ξεγελάει και καταφέρνει να τους έχει άοπλους μπροστά του. Και εκεί τους ξεκοιλιάζει χωρίς οίκτο μαζί με τον γιό του. Μακελειό. Πολύ αίμα! Σωρός τα πτώματα! Τους τελειώνει, λέει, επιλεκτικά και σοφά. Κάποιος ήταν πιο καλός από τους άλλους αλλά είχε την ίδια μοίρα. Μα τι του κάνανε του Οδυσσέα στο κάτω-κάτω; Την γυναίκα δεν του την πειράξανε. Την βασιλεία του δεν την καταχράστηκαν. Πρέπει να θυμώσουμε μόνοι μας για να απολαύσουμε το μακελειό, γιατί, ο Όμηρος δεν το καταφέρνει.

Και δεν τα καταφέρνει γιατί δεν υπήρξε.

Η ιστορία όσο ψάχνει ο Οδυσσέας την πατρίδα έχει το ενδιαφέρον, αλλά από την στιγμή που φθάνει στην Ιθάκη, ο ποιητής δεν ξέρει πως να την τελειώσει.

Γι’ αυτό και κουράζει και πλατειάζει και κάνεις μεγάλες προσπάθειες για να την θυμηθείς.

Τώρα για ομοιότητες και παραλληλισμούς με την δική μας σύγχρονη ιστορία μην ψάχνετε γιατί δεν θα βρείτε. Αλλά αν με το ζόρι το δέσετε, μην το πείτε γιατί δεν συμφέρει. Βγαίνει συνεχώς εναντίον το συμπέρασμα…

Ούτε Οδυσσέας υπάρχει στην ιστορία, ούτε Ιθάκη.

Και βέβαια ούτε θεοί, ούτε Θεός για βοήθειες.

Τώρα για μνηστήρες κάτι γίνεται. Είναι όλοι οι σύγχρονοι Έλληνες. Αυτοί και οι ξένοι. Μπερδεμένοι και στρυμωγμένοι.

Μοιάζει με ένα Ομηρικό Έπος σε εξέλιξη, χωρίς Οδυσσέα, χωρίς Αχιλλέα παρά μόνο με άθλιους μνηστήρες και χωρίς Πηνελόπη.

Ένα φτωχό, μίζερο Έπος, χωρίς Όμηρο και χωρίς ποιητή…

Χωρίς ακροατήριο...

Δημήτρης Βίκτωρ