Περί φόβου του Θανάτου

«Μόνο η επιστημονική σκέψη μπορεί να απομακρύνει τον φόβο του θανάτου»

Ο άνθρωπος ζει με μια σκιά που δεν τον ακολουθεί απλώς, τον διαμορφώνει: την επίγνωση ότι κάποτε θα παύσει. Ο φόβος του θανάτου γεννιέται λιγότερο από το ίδιο το γεγονός και περισσότερο από όσα ο νους προσθέτει πάνω του: εικόνες, μύθους, απειλές, ενοχές, «μετά» που δεν γνωρίζει αλλά το φαντάζεται. Η σκέψη που εκπαιδεύεται να ξεχωρίζει το δεδομένο από το επινοημένο μπορεί να αφαιρέσει αυτό το περίσσευμα τρόμου. Μια τέτοια σκέψη δεν υπόσχεται παρηγοριά, υπόσχεται καθαρότητα: να βλέπεις το τέλος χωρίς φαντάσματα. Και μόνο αυτό, ήδη, ελαφραίνει την ψυχή.

Η επιστημονική στάση δεν είναι σωρός γνώσεων· είναι άσκηση πειθαρχίας. Μαθαίνει τον άνθρωπο να ζητά τεκμήριο, να αντέχει την αβεβαιότητα, να μην παραδίδεται σε βολικές βεβαιότητες. Έτσι μετατοπίζει τον φόβο: από την άγρια φαντασίωση στο πραγματικό μέτρο. Ο θάνατος δεν είναι προσωπική προσβολή της φύσης, είναι όρος της φύσης. Όπως δεν θυμώνεις με τη νύχτα επειδή πέφτει, έτσι σταδιακά παύεις να διαπληκτίζεσαι με το αναπόφευκτο. Δεν εξαφανίζεται η λύπη, αλλά μειώνεται η ταραχή που γεννά η άγνοια και η υπερβολή.

Όμως η λέξη «μόνο» είναι απαιτητική. Γιατί ο φόβος δεν τρέφεται μόνο από δεισιδαιμονίες· τρέφεται κι από προσκόλληση. Μπορείς να γνωρίζεις άριστα τους μηχανισμούς της ζωής και παρ’ όλα αυτά να τρέμεις, επειδή δεν θέλεις να αποχωριστείς όσα αγαπάς ή επειδή δεν αντέχεις την ιδέα ότι χάνεις τον έλεγχο. Εκεί η γνώση, από μόνη της, περιγράφει αλλά δεν μεταμορφώνει. Χρειάζεται και μια εσωτερική εργασία: να μάθεις να επενδύεις την αξιοπρέπεια σε όσα εξαρτώνται από σένα—στις επιλογές, στον χαρακτήρα, στην πράξη—και να μη ζητάς από τον κόσμο εγγυήσεις που δεν δίνει.

Κι ύστερα έρχεται η πιο σκληρή διαπίστωση: ο φόβος του θανάτου συχνά δεν είναι φόβος της παύσης, αλλά φόβος ότι δεν έζησες αρκετά δικά σου. Ότι ανέβαλες, ότι συμβιβάστηκες, ότι άφησες τη ζωή σου να περάσει σαν ξένη υπόθεση. Τότε ο θάνατος γίνεται καθρέφτης που δεν τρομάζει επειδή δείχνει το τέλος, αλλά επειδή δείχνει το ανεκπλήρωτο. Η επιστημονική σκέψη μπορεί να σου κόψει τις αυταπάτες, αλλά δεν μπορεί να σου χαρίσει νόημα· το νόημα είναι δημιουργία, όχι εύρημα.

Έτσι, το απόφθεγμα στέκει και δεν στέκει. Ναι, η επιστημονική σκέψη έχει τη δύναμη να απομακρύνει τον φόβο που γεννά η πλάνη: να ξεγυμνώσει το τέλος από μεταφυσικές απειλές και από νοητικές υπερβολές. Αλλά ο πιο βαθύς φόβος υποχωρεί όταν η γνώση γίνει στάση ζωής: όταν, χωρίς παρηγορητικά παραμύθια, αποφασίζεις να ζήσεις με ένταση, ευθύνη και τόλμη, ώστε το τέλος να μη μοιάζει κλοπή, αλλά σφραγίδα. Τότε ο θάνατος δεν χάνει τη σοβαρότητά του· χάνει την εξουσία του.

Κι αν τελικά η επιστήμη δεν μπορεί να σου υποσχεθεί αθανασία, μπορεί να σου προσφέρει κάτι πιο τίμιο: να σου αφαιρέσει την ανάγκη της. Να σου δείξει ότι δεν είσαι το κέντρο, αλλά ένα πέρασμα. Να σε αναγκάσει να εγκαταλείψεις τον εγωκεντρικό μύθο, όχι για να μικρύνεις, αλλά για να ελευθερωθείς. Από εκεί και πέρα, η τελευταία κίνηση είναι δική σου: είτε θα ζητήσεις από την αλήθεια να σε νανουρίσει, είτε θα την κάνεις λεπίδα που κόβει τις αναβολές. Όταν η ζωή γίνει πράξη έντασης, δημιουργίας και αυτοϋπέρβασης, τότε ο θάνατος παύει να είναι ο μεγάλος τρομοκράτης. Γίνεται ο ορίζοντας που σε αναγκάζει να βαδίσεις όρθιος.

Δημήτρης Βίκτωρ

 

Δημήτρης Βίκτωρ

 

" ΤΑ ΛΥΠΗΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ " -- Ποίημα -Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ

ΠΕΡΙ ΘΑΥΜΑΣΤΩΝ ΤΟΥ ΨΕΥΤΙΚΟΥ

«Όσο πιο ψεύτικο είναι κάτι, τόσο περισσότερους οπαδούς και θαυμαστές έχει»

Όσο πιο ψεύτικο είναι κάτι, τόσο πιο τέλεια προσαρμόζεται στα γούστα της μάζας. Το ψεύτικο είναι εύκαμπτο: κόβεται και ράβεται πάνω στις πιο πρόχειρες επιθυμίες, στις πιο χονδροκομμένες φαντασιώσεις. Η αλήθεια αντιστέκεται, δεν δέχεται εύκολα να παραμορφωθεί για να γίνει αρεστή. Γι’ αυτό και συχνά μένει χωρίς κοινό.

Το ψεύτικο, αντίθετα, γεννιέται ήδη ως προϊόν: υπολογίζει εντυπώσεις, συναισθήματα, ανάγκη ταύτισης. Όσο πιο πλήρως υπηρετεί αυτή τη λογική, τόσο πιο πολύ πληθαίνουν οι οπαδοί και οι θαυμαστές του.

Το ψεύτικο λειτουργεί ως παρακαμπτήριος της ευθύνης. Η αλήθεια απαιτεί από τον άνθρωπο να δει τον εαυτό του χωρίς μακιγιάζ, να αναγνωρίσει ενοχές, μικρότητες, δειλίες. Το ψεύτικο του προσφέρει χάρη χωρίς κρίση: του λέει ότι είναι ήδη αρκετός, ότι φταίνε πάντα οι άλλοι, ότι δεν χρειάζεται να αλλάξει, μόνο να πιστέψει. Αυτή η απαλλαγή από την αυτοκριτική είναι αφόρητα ελκυστική.

Οι άνθρωποι δεν γίνονται οπαδοί επειδή πείστηκαν από επιχειρήματα, αλλά επειδή βρήκαν μια ιδέα που τους δικαιώνει εκ των προτέρων. Όσο πιο ψεύτικη η ιδέα, τόσο πιο γενναιόδωρα μοιράζει αυτή τη φτηνή δικαίωση.

Κάθε ψεύτικο κατασκεύασμα υπόσχεται απλότητα εκεί όπου η πραγματικότητα είναι σύνθετη. Προσφέρει καθαρές εξηγήσεις, μονοδιάστατους ενόχους, συνταγές για σωτηρία.

Η αλήθεια είναι γεμάτη αποχρώσεις, αντιφάσεις, γκρίζες ζώνες. Η μάζα δεν έχει υπομονή για αυτή την πολυπλοκότητα· θέλει γρήγορα σχήματα που να χωρούν σε συνθήματα, σε εικόνες, σε «μικρές δόσεις» νοήματος.

Το ψεύτικο θριαμβεύει επειδή μπορεί να συμπυκνωθεί χωρίς να χάσει τίποτε – διότι δεν είχε από την αρχή βάθος. Όσο πιο επίπεδο είναι το περιεχόμενο, τόσο πιο εύκολα διαδίδεται.

Το ψεύτικο είναι από τη φύση του θεατρικό. Χρειάζεται σκηνή, φώτα, εντυπωσιασμό. Τρέφεται από ρόλους, σύμβολα, αφηγήματα που αγγίζουν το ένστικτο και παρακάμπτουν τη σκέψη.

Η αλήθεια δεν έχει ανάγκη το θέαμα· συχνά εμφανίζεται άχαρη, ασκητική, χωρίς στολισμούς. Η μάζα εκπαιδεύεται να πιστεύει μόνο ό,τι λάμπει, το ψεύτικο αποκτά προβάδισμα. Μετατρέπεται σε παράσταση, σε μάρκα, σε ταυτότητα. Ο θαυμαστής δεν προσκυνά ένα περιεχόμενο, αλλά ένα στιλιζαρισμένο είδωλο. Όσο πιο ψεύτικο το είδωλο, τόσο πιο ελεύθερο είναι να φορέσει πάνω του τις προβολές όλων.

Το ψεύτικο, τέλος, προσφέρει αυτό που η αλήθεια σπάνια υπόσχεται: αίσθηση συμμετοχής σε κάτι μεγάλο. Ο οπαδός δεν αντέχει τη μοναξιά της ατομικής κρίσης· ζητά να ανήκει σε πλήθος, να μοιράζεται συνθήματα, να χάνεται σε μια κοινή πίστη.

Η αλήθεια ζητά από τον άνθρωπο να σταθεί μόνος απέναντι στον εαυτό του και στον κόσμο. Το ψεύτικο του λέει, «έλα μαζί μας, εδώ δεν θα χρειαστεί να σκεφτείς, μόνο να χειροκροτείς».

Όσο πιο ψεύτικο είναι κάτι, τόσο πιο εύκολα μετατρέπεται σε καταφύγιο για όσους τρέμουν την ελευθερία τους.

Γι’ αυτό και μετρά τους θιασώτες του όχι σε βάθος, αλλά σε αριθμούς.

Δημήτρης Βίκτωρ

" ΚΑΝΝΑΒΙΣ " --- Στίχοι - Σύνθεση: Δημήτρης Βίκτωρ

Το Φως του Σκότους

Και εξαίφνης στο σκότος έπεσε κι άλλο σκότος! Πως γίνεται;

Το σκοτάδι έχει άπειρες αποχρώσεις. Αρχίζει από το γκρι και φτάνει στο μαύρο. Μα και το μαύρο επίσης, έχει άπειρες αποχρώσεις.
Το μαύρο που φτάνει στο έρεβος και στην συνέχεια στο απόλυτο μαύρο, αυτό του σύμπαντος, όταν θα πεθάνουν όλοι οι γαλαξίες με τα αστέρια τους.

Μόνο να φανταστείς μπορείς το απόλυτο μαύρο.

Οι τέχνες δεν μπορούν να το αποδώσουν και η ποίηση αδυνατεί.

Κι αυτό γιατί η κάθε ενέργεια, ακόμη και η άπειρα ελάχιστη, χρειάζεται κάποιο ίχνος φωτός.

Με την πίστη όμως και με τους αρχηγούς της και τους πιστούς της, τα πράγματα είναι πιο ξεκάθαρα.

Το σκοτάδι είναι η άπειρη δύναμη τους και γι’ αυτό από νωρίς το ονόμασαν φως. Και τι φως! Φως ψυχής!

Όλες οι θρησκείες στηρίζονται σε αυτό το σκοτεινό φως. Αυτό το καταφύγιο της ψυχής!
Μια βαθιά εξουσία ακλόνητη, χαραγμένη πια μέσα στο DNA των ανθρώπων.

Οι επιστήμες μάχονται και με τα αποτελέσματα προσφέρουν ευδαιμονία. Αλλά το σκότος πάντα απέναντι, πολέμιο κατάλοιπο της ανοησίας, της εμπάθειας, της μισαλλοδοξίας.

Το Όνειδος επί της γης:

Οι θρησκείες, οι εκπρόσωποι, τα θύματα-πιστοί.

Το απόλυτο μαύρο στην πράξη.

Κανένας οίκτος.....!

 

Δημήτρης Βίκτωρ

Κάδρο για όλες τις εποχές...

...... 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 - 2016 - 2017 - 2018 - 2019  -  2020 - 2021 -  2022 - 2023 - 2024 - 2025 - 2026 - ΤΙΚ  -  ΤΑΚ  -  ΤΙΚ   -  ΤΑΚ  -ΤΙΚ  -   ΤΑΚ  -  ΤΙΚ  -  ΤΑΚ  -  ΤΙΚ  -  ΤΑΚ  -  ΤΙΚ  -

.....................................................................................................

Αυτή την χρονιά, αυτόν τον μήνα, αυτή την βδομάδα μπορεί να πεθάνεις και δεν κατάφερες να γίνεις φυσικός και γαλήνιος.

Παραμένεις φοβισμένος κάτω από κάποιον θεό και τον ικετεύεις μέσα σου για μετά θάνατον ζωή!

Δεν έγινες ακόμη συμπονετικός και δεν κατάλαβες πως σοφία είναι να σκέφτεσαι και να πράττεις δίκαια.

Θαρρείς πως έχεις χρόνο για όλες τις εκκρεμότητες.

 

Και, Ναι! Όπου νάναι πεθαίνεις...

 

Πεθαίνεις, για πάντα!.

 

Δημήτρης Βίκτωρ